Prinses Mabel bekritiseert aidsbeleid VS

Matthieu klein Tank, freelance journalist

Het door het Aids Fonds, Soa Aids Nederland en STOP AIDS NOW! georganiseerde jaarlijkse Nationaal Congres Soa*Hiv*Aids op Wereld Aids Dag, trok meer deelnemers dan ooit. Negenhonderd mensen stelden zich in de RAI in Amsterdam op de hoogte van de recente ontwikkelingen op het gebied van soa en hiv.

ideologie of wetenschappelijk bewijs De aanwezigheid van H.K.H. Prinses Mabel van Oranje-Nassau leverde misschien een aardige bijdrage aan de grote opkomst. Omdat ze niet onder de Ministeriële verantwoordelijkheid valt hoeft de prinses geen blad voor de mond te nemen en sprak ze namens het Open Society Institute van George Soros. Helaas is het aidsbeleid nog te vaak gebaseerd op ideologische overwegingen in plaats van op wetenschappelijk bewijs, stelde ze. Spuitomruil en condoomgebruik worden bijvoorbeeld door een aantal landen nog steeds afgewezen, hoewel ze elders uiterst effectief bleken bij het indammen van de epidemie.
De prinses toonde zich verder verontwaardigd over een eis die de VS aan alle subsidieontvangers stelt: ze moeten prostitutie expliciet afwijzen. Dat versterkt het toch al bestaande stigma en maakt het nog moeilijker deze kwetsbare groep bij de preventie te betrekken. Brazilië heeft om die reden al bedankt voor een subsidie van veertig miljoen dollar. En het Open Society Institute heeft inmiddels een proces tegen de Amerikaanse overheid aangespannen.

chantage Mabel van Oranje-Nassau was niet de enige die kritiek had op de VS. Aidsbestrijder van het eerste uur Hans Moerkerk, die op het congres werd benoemd tot Officier in de orde van Oranje Nassau, riep Europa op zich sterk te maken tegen ‘dit op chantage gebaseerde beleid’. De VS lijken alleen heil te zien in het promoten van het afzien van seksuele contacten. ‘Dat is levensgevaarlijk en dat mogen we niet accepteren’, vindt Moerkerk. Hij vindt in ieder geval steun bij Hans de Goeij, Directeur Generaal van de Volksgezondheid op het Ministerie van VWS.
De Goeij toonde zich verheugd over de uitspraken van bisschop Muskens, die in Afrika wel degelijk een rol ziet weggelegd voor condoomgebruik bij het bestrijden van aids. Nederland moet die pragmatische aanpak uitdragen omdat ze werkt, stelde De Goeij.

epidemiologische twijfels Heel wat media berichtten naar aanleiding van een persbericht van het RIVM dat er in Nederland opnieuw sprake is van een stijging van soa en hiv. Uit de gegevens van de Stichting HIV Monitoring, die alle hiv-infecties in Nederland registreert, blijkt echter dat het aantal mensen bij wie hiv is gevonden vorig jaar juist iets is gedaald. Een sterke stijging van de hiv-infecties was er wel in een onderzoek bij soa-peilstations. De onderzoekers geven echter zelf aan dat ze de geconstateerde toename niet kunnen verklaren. De peilstations worden gevormd door de drempelvrije soa-poli’s en een beperkt aantal GGD-en. De data die dit onderzoek oplevert zijn blijkbaar niet representatief voor de situatie in Nederland.
Roel Coutinho, directeur van het Centrum Infectieziektenbestrijding van het RIVM, stelde dat het aantal hiv-diagnoses dat in een jaar wordt gesteld sowieso weinig zegt over de incidentie. Iemand bij wie nu hiv wordt gevonden kan immers al jaren eerder geïnfecteerd zijn geraakt. Er bestaat wel een test om te kijken of een hiv-infectie al dan niet recent is opgelopen. Die is bij de soa-poli van de Amsterdamse GGD toegepast en op basis hiervan constateert Coutinho dat er wel degelijk sprake is van een stijgend aantal recente hiv-infecties, met name bij mannen die seks hebben met mannen. Binnen deze groep nam in het peilstationonderzoek ook het aantal soa sterk toe. Dat geldt in het bijzonder voor syfilis. Volgens Coutinho is dit het gevolg van het als minder bedreigend ervaren van hiv/aids, nu er een therapie bestaat.

preventie en testen Zoals bijna ieder jaar zette Coutinho ook dit keer vraagtekens bij de effectiviteit van de preventie. Een internationale beoordelingscommissie gaat kijken naar de prestaties van de Nederlandse spelers op dit gebied. Als eerste is komend jaar de homo-hiv-preventie aan bod. Mogelijk is die beoordeling aanleiding het beschikbare geld anders in te zetten, zegt Coutinho.
Als met het geven van voorlichting weinig winst te halen is, zou bijvoorbeeld sterker ingezet kunnen worden op testen. Aangenomen wordt immers dat veel mensen zelf niet weten dat ze hiv hebben. In Nederland heeft 72% van de homo’s zich ooit laten testen, wat laag is in vergelijking met andere landen. In San Francisco ligt dat percentage zelfs op bijna 100.

sero-sorteren Ook Jelle Houtsma, voorzitter van de Hiv Vereniging Nederland, pleitte voor een actiever testbeleid. Hij denkt dat er verder winst te halen valt door het tot nu toe zeer omstreden ‘sero-sorteren’ juist te gaan promoten. Bij sero-sorteren hebben mensen met hiv onbeschermde seks met personen die eveneens geïnfecteerd zijn. Als je al hiv hebt, kun je het immers niet meer krijgen. Lange tijd was echter onduidelijk wat het voor iemand met hiv betekent als hij/zij met een tweede virus wordt besmet. Mogelijk is er bij dat tweede virus al sprake van resistentie tegen de medicatie en op die manier kan iemand zijn eigen tot op dat moment effectieve behandeling ondermijnen. Ondanks een jarenlange klopjacht zijn er echter maar weinig voorbeelden van herinfectie gevonden, constateert Houtsma. Hij vindt het nadrukkelijk waarschuwen voor herinfectie dan ook onwenselijk en wil sero-sorteren juist als preventiemiddel inzetten.

microbiciden en prep Ook voor Afrika komen nieuwe preventiemogelijkheden in beeld. Over microbicide, een crème of gel die in de vagina wordt aangebracht om het virus te doden voordat dit het lichaam binnen kan dringen, wordt al langer gesproken. Onder andere politici hechten veel waarde aan deze microbiciden, omdat het vrouwen de kans geeft zichzelf te beschermen, ook als ze niet in staat zijn condoomgebruik door de man af te dwingen. Internist Joep Lange van IATEC ergert zich eraan dat diezelfde politici geen oog hebben voor Pre Exposure Profylaxe (PREP). Door het slikken van medicijnen tegen hiv zou een nog niet geïnfecteerde vrouw zich bij onveilige sekscontacten kunnen beschermen. Er bestaat echter grote weerstand tegen het voorschrijven van medicijnen aan gezonde mensen. Maar bij malaria doen we hetzelfde, zo onderstreepte Lange, die overigens PREP niet bepleit ter vervanging van microbiciden, maar dit beschouwt als een extra mogelijkheid.

maagdarmkanaal Immunoloog Frank Miedema besprak een eind vorig jaar verschenen studie van Veazey, die destijds insloeg als een bom. Veazey keek bij apen wat er na infectie gebeurt in het maag- darmkanaal. Andere onderzoekers bestudeerden tot nu toe (om patiënten niet te confronteren met belastende invasieve procedures) vooral wat er in het bloed gebeurt. Daar wordt het hiv na een snelle stijging, volgend op de infectie, binnen een aantal maanden weer sterk teruggedrongen en herstelt het aantal CD4-cellen zich tot bijna het oorspronkelijke niveau. In het maagdarmkanaal is er echter geen sprake van herstel. Een onderzoek bij mensen (door Mehandru/Brechley) toonde eerder dit jaar gelijksoortige resultaten. Zelfs bij patiënten die antiretrovirale middelen gebruiken keren de CD4-memorycellen in het maagdarmkanaal niet terug.
Dat was een schokkende conclusie, zegt Miedema. Het verandert het hele idee dat we van de hiv-infectie hebben: niks geleidelijke daling van CD4-cellen, de beslissende klap wordt door het virus al in de eerste dagen na de infectie uitgedeeld. Miedema plaatste echter ook een kanttekening bij de bevindingen. Als die CD4-cellen in het maagdarmkanaal vanaf het begin zo aangetast zijn, waarom zien we bij mensen die al een tijd hiv hebben in deze organen dan niet veel meer problemen? Miedema denkt dan ook niet dat we de behandeling van hiv helemaal moeten omgooien, zoals commentaren in enkele wetenschappelijke tijdschriften suggereerden.

Dit zijn slechts enkele krenten uit de pap. Een overzicht van de plenaire presentaties tijdens het congres is te vinden op www.soaaids.nl.