Yvette Fleming, Beleidsmedewerker Aids Fonds, coördinator van het project van STOP AIDS NOW! ’Managing HIV/AIDS at the Workplace’

De meeste mensen in de wereld die sterven aan aids zijn tussen de 20 en 40 jaar oud, de leeftijd waarop ze normaal gesproken het meest productief zijn. Om te voorkomen dat bedrijven, scholen, overheidsinstellingen en non-gouvernementele organisaties in vaak al arme gebieden instorten door de aidsepidemie, is een speciale aanpak nodig. De eerste aanzet daartoe is het project ‘Managing HIV/AIDS at the Workplace’, waarmee begonnen is in Oeganda en India.

impact op organisatie en personeel De hiv/aidsepidemie heeft niet alleen dramatische gevolgen voor individuen en gezinnen, maar ook voor bedrijven en organisaties. Het meest directe en zichtbare gevolg is de afwezigheid van medewerkers door ziekte, zorg voor familieleden, het bijwonen of organiseren van begrafenissen en in het ergste geval door overlijden. Daarnaast staan medewerkers onder voortdurende druk door het wegvallen van collega’s. Door afwezigheid en uitval zijn de kosten voor personeelswerving en training hoog. Organisaties die verrast worden door een zieke medewerker zetten vaak te laat financiële middelen in om hen te behandelen en in leven te houden.
Het laat beginnen met een behandeling heeft ook een nadelige invloed op mogelijk succes. Dit betekent dan een financiële crisis die kleine organisaties, die hiermee geen rekening houden, niet of nauwelijks te boven komen.

Werknemers staan financieel en emotioneel extra onder druk omdat ook in hun persoonlijke leven hiv/aids zijn sporen achterlaat. Bovendien zijn mensen met een vast salaris vaak de inkomstenbron voor hele gemeenschappen. Een medewerker met een gegarandeerd inkomen, verzorgt naast zijn eigen kinderen meestal ook kinderen van familie, vrienden en kenissen.
Lokale non-gouvernementele organisaties (NGO’s) in ontwikkelingslanden hebben veelal nog geen beleid gericht op hiv/aids. Dat komt door stigma en discriminatie, het ontbreken van financiële middelen en het ontbreken van een duidelijke positie van donoren.1

van beleidsstukken tot praktijk
Het project ‘Managing hiv/aids at the Workplace’ richt zich op partnerorganisaties van STOP AIDS NOW! in ontwikkelingslanden. Het doel is het formuleren en uitvoeren van beleid ten aanzien van hiv/aids op de werkvloer, inclusief een strategie voor het omgaan met en voorkomen van stigma en discriminatie. De International Labour Organization (ILO) heeft een aantal basisprincipes opgesteld in een Code of Practice on HIV/AIDS and the world of work.2 Voor het uitvoeren daarvan is een duidelijk traject erg belangrijk.
Helaas verdwijnen beleidsdocumenten maar al te vaak in de lade en blijft uitvoering achterwege. De gemeenschappelijke problemen waarmee internationale organisaties worden geconfronteerd, kunnen binnen dit project worden geïdentificeerd en kunnen gezamenlijk worden aangepakt. Twee landen zijn gekozen om als leertraject met dit project te beginnen: Oeganda en India. STOP AIDS NOW! heeft in juni 2005 een begin gemaakt met het project in Oeganda.
STOP AIDS NOW! wilde iets doen aan het gebrek aan realiteitszin door richtlijnen op te stellen voor een goed donorschap in tijden van aids. De NGO’s worden gestimuleerd hiv/aids bespreekbaar te maken en beleid te ontwikkelen dat de gevolgen van hiv/aids inzichtelijk maakt en instrumenten oplevert die individuele werknemers en organisaties weerbaarder moeten maken. Van de donororganisaties wordt verwacht dat zij hun partners hierbij ondersteunen, de vorderingen evalueren en breder beschikbaar maken en dat zij bereid zijn een stijging van de kosten, die met deze investering gepaard gaat, op zich te nemen.

start in oeganda In Oeganda hield STOP AIDS NOW! een aantal workshops om het hiv/aidsbeleid op de werkvloer te introduceren bij ruim 60 lokale NGO’s. Elke NGO heeft een van de STOP AIDS NOW! partners als belangrijke donor. De workshops behandelden de basisbeginselen van hiv/aids, hiv/aids als gezondheidsprobleem én als onderdeel van ontwikkelingsproblematiek, hiv/aids op de werkvloer, stigma en discriminatie en een aantal oefeningen. De lokale organisaties noemden als speci.eke uitdagingen: het uitbreiden van verzekeringspolissen met een hiv/aids-component; aansluiting krijgen bij nationale behandelprogramma’s; trainingen van staf gericht op hiv/aids; toegang krijgen tot lokale en internationale fondsen en lobbyen bij de nationale overheid. Deze uitdagingen vragen er om gezamenlijk met behulp van een lokale structuur van NGO’s te worden aangepakt.

lange weg Een eerste oefening resulteerde in een omschrijving van een lokale structuur die het project handen en voeten moet gaan geven, het takenpakket van een lokale coördinator die aangesteld gaat worden en een activiteitenplan voor 2005.
Een andere oefening maakte zichtbaar hoe ver lokale NGO’s zijn met een goed geformuleerd en uitgevoerd beleid voor hiv/aids op de werkvloer. Daarbij werd het proces vergeleken met een niet geteerde, lange Oegandese weg met veel hobbels waardoor je onvermijdelijk wel eens vast komt te zitten. De hobbels behoren bij het proces om te komen tot een beleid van bewustwording, preventie, condoomdistributie (een gevoelig onderwerp in Oeganda), een open dialoog, training voor medewerkers, een beleidsdocument, uitvoering van beleid, vrijwillig counselen en testen en als laatste toegang tot behandeling.

--------------------------------
Oeganda krijgt internationaal veel aandacht omdat de prevalentiecijfers van 20% in de jaren ‘80 tot 6% in 2004 zijn gedaald. De gehanteerde strategie berust op het ABC-principe: Abstinence, Be faithful and use Condoms (onthouding, trouw aan een partner en condoomgebruik). De Oegandese President Yoweri Museveni wordt bekritiseerd door mensenrechtenorganisaties omdat hij in de overheidsprogramma’s afstand neemt van het condoomgebruik ten gunste van uitsluitend onthouding. Maar onlangs bepleitte Museveni tijdens een conferentie met Afrikaanse bisschoppen weer condoomgebruik als een van de belangrijkste middelen tegen hiv/aids. ‘Wanneer de kerk zijn volgelingen in leven wil houden, zal deze het condoomgebruik moeten ondersteunen. Dit pleidooi is geen oproep tot immoreel gedrag, maar tot het erkennen van onze zwaktes’, aldus Museveni. Eerder tijdens het congres hadden twee bisschoppen verklaard dat de kerk het condoomgebruik en financiële middelen van atheïstische NGO’s niet zal accepteren.

---------------------------
toekomst Het streven is dat de deelnemende organisaties in Oeganda en India een lokale structuur opzetten en beleid ontwikkelen om op de werkvloer uit te voeren.
Met deze doelstelling in het hoofd gaat een Oegandese universiteit toegepast onderzoek uitvoeren. De onderzoeksgegevens worden gebruikt om de aanpak te verbeteren, en als richtlijn voor de aanpak in andere landen.

Een lokale structuur met een coördinator die een stimulerende rol zal gaan vervullen geeft invulling aan donorcoördinatie op lokaal niveau aan de hand van een concreet onderwerp. Deze vorm van donorcoördinatie zal geëvalueerd worden tegen de achtergrond van andere gehanteerde methoden om organisaties hiv/aidsbeleid te laten ontwikkelen. De resultaten worden breed en wereldwijd verspreid onder donoren om als voorbeeld te dienen.

STOP AIDS NOW! streeft er naar dat alle lokale NGO’s in landen met een hoge prevalentie en hoog risico voor hun medewerkers een doeltreffend hiv/aidsbeleid hebben. Zo wordt voorkomen dat medewerkers geïnfecteerd raken en wordt er zorg en veiligheid geboden aan de geïnfecteerde medewerker.
STOP AIDS NOW! hoopt met dit project een grote stap in deze richting te zetten.

hiv op de werkvloer bij organisaties in nederland, betrokken bij hiv/aidsbeleid
Hoe zit het met hiv/aidsbeleid op de werkvloer in Nederland? Hiv/aidsbeleid binnen organisaties hier staat nog in de kinderschoenen en heeft meestal geen prioriteit, ook niet voor de vele organisaties met frequent reizend personeel, een risicogroep. Seksualiteit wordt gezien als een privé-aangelegenheid en men verwacht dat iedere werknemer daarin weloverwogen keuzes maakt. De STOP AIDS NOW!-partners (Novib, ICCO, HIVOS, Cordaid en Aids Fonds) hebben ook medewerkers die veel reizen, sommige hebben regionale kantoren met eigen personeel. Er wordt gewerkt aan het uitvoeren van hiv/aidsbeleid op de regionale kantoren, maar het erkennen van hiv/aids als een risico voor eigen personeel in Nederland blijkt moeilijk. Er wordt een begin gemaakt met het vergroten van kennis van hiv/aids bij medewerkers (‘aidscompetentie’),
om een waardige gesprekspartner te kunnen zijn voor partnerorganisaties in hiv-endemische gebieden.

-----------------

hiv/aids op de werkvloer bij het aids fonds Het Aids Fonds (een van de STOP AIDS NOW!-partners) heeft ook het eigen beleid met betrekking tot hiv/aids op de werkvloer onder de loep genomen. Hierbij werd duidelijk dat de organisatie ongeschreven regels kent. Het Aids Fonds hanteert het GIPA-principe (Greater Involvement of People Living with HIV/AIDS) en streeft naar het in dienst hebben van hiv-geinfecteerde medewerkers. Ook het Aids Fonds komt tot de conclusie dat er geschreven beleid moet zijn, dat houvast biedt aan werknemers.
----------------

Literatuur

1. A resource for NGO’s, Positive Organisation: Living
   and Working with the Invisible Impact of HIV/Aids,
   Community Development Resource Association,
   CDRA, 2005 and Managing HIV/AIDS in the Workplace:
   NGOs in South Africa, Zambia and Zimbabwe, Oxfam
   International, www.oxfam.org 2004.
2. ILO Code of Practice on HIV/AIDS and the world of
   work, ILO Geneva, www.ilo.org/aids 2002.