Karolien Bais, freelance journalist 

Het is veilig, gemakkelijk in het gebruik en er is geen doktersbezoek voor nodig: het vrouwencondoom. Uitstekend middel voor vrouwen die veilig willen vrijen, zo lijkt het. Toch is het niet populair. Een vrouwencondoom kost 22 keer zoveel als een mannencondoom. Oxfam Novib wil daar, samen met drie andere partners, verandering in brengen.

Wereldwijd lijden miljoenen vrouwen aan de gevolgen van onveilige seks. De cijfers zijn schokkend. Ieder jaar worden 80 miljoen vrouwen ongewenst zwanger, 20 miljoen ondergaan een onveilige abortus, 1,5 miljoen vrouwen raken geïnfecteerd met hiv en 170 miljoen lopen een soa op. Alarmerend is vooral de ‘feminisering’ van aids en soa. Van de hiv-positieve mensen in Afrika ten zuiden van de Sahara is bijna driekwart vrouw. En onder vrouwen tussen de 15 en 20 jaar komen infecties door seksueel verkeer zes keer zoveel voor als onder mannen in die leeftijdsgroep.
De ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib krijgt via haar partnerorganisaties in het Zuiden de harde werkelijkheid dagelijks voorgeschoteld. Anny Peters, beleidsmedewerker aids bij Oxfam Novib: ‘Probeer je alleen al eens voor te stellen welk drama er schuilgaat achter die 60 miljoen kinderen die jaarlijks ongepland of ongewenst ter we-reld komen.’ Zonder nieuwe strategieën, is de mening van Oxfam Novib, gaat het nooit lukken om de Millenniumdoelen voor 2015 te halen: Minder moeder- en kindsterfte en minder hiv-infecties en gevallen van aids.

vicieuze cirkel Op zoek naar een nieuwe strategie komt al snel het vrouwencondoom in beeld. Eenvoudig, veilig, gemakkelijk te distribueren en te gebruiken zonder doktersrecept. Kortom, dezelfde voordelen als het mannencondoom. Nadeel: veel te duur. Oxfam Novib is daarom met een nieuw initiatief gekomen voor de productie en marketing van een vrouwencondoom dat ook voor arme vrouwen betaalbaar is. Anny Peters: ‘Dat we juist het vrouwencondoom gaan promoten, is omdat dit middel vrouwen de mo-gelijkheid biedt zichzelf te beschermen en het recht in eigen hand te nemen. Vrouwen zijn biologisch en maatschappelijk kwets-baarder voor hiv/aids. Biologisch, omdat het vrouwelijke geslachtsorgaan gemakkelijker beschadigd wordt dan het mannelijke en maatschappelijk omdat vrouwen vaak het onderspit delven bij seksuele beslissingen, gezien hun veelal ondergeschikte positie in de samenleving.’
Vier organisaties en bedrijven hebben de handen ineen geslagen om een veilig en goedkoop vrouwencondoom van de grond te krijgen. Behalve Oxfam Novib zijn dat het World Population Fund (WPF), de stichting Jippy, die nu goedkope mannencondooms produceert en de non-profit organisatie IDA, distributeur van gezondheidsartikelen. Dit samenwerkingsverband heeft al een producent in Azië gevonden die een vrouwencondoom van latex kan produceren dat veel goedkoper is dan de bestaande, maar wel net zo betrouwbaar is. De prijs wordt waarschijnlijk slechts een fractie van die van de huidige vrouwencondooms.
Anny Peters: ‘Je moet een vicieuze cirkel doorbreken. Bedrijven en donoren aarzelen geld te steken in een product waar weinig vraag naar is. Daardoor blijft dat product duur en moeilijk te verkrijgen. Dus daalt de vraag weer, enzovoorts.’

proefproject in nigeria Een betaalbaar vrouwencondoom is een eerste stap op weg naar algehele beschikbaarheid. Maar daarmee ben je er nog niet. Daarna moet het product nog zijn weg vinden naar de klant. Anny Peters: ‘Volgend jaar beginnen we met een proefproject in Nigeria. Daar zijn vele partners bij betrokken: het Nigeriaanse ministerie van Gezondheidszorg, het United Nations Population Fund, Unilever, lokale ontwikkelingsorganisaties, IDA-Nigeria en de Nederlandse ambassade in Lagos. In het hele land worden de vrouwencondooms geïntroduceerd, bij vrouwen en mannen, bij jongeren, bij religieuze leiders. Dit proefpro-ject moet uitwijzen of we op de goede koers zitten, zodat we later het model in andere landen kunnen toepassen.’
Oxfam Novib is zich ervan bewust dat er nog heel wat barrières te slechten zijn voordat het vrouwencondoom net zo ingeburgerd is als het mannencondoom. Anny Peters: ‘Donoren zijn nog nauwelijks geïnteresseerd. Vooral westerse vrouwen, die er zelf niet over piekeren het te gebruiken, kunnen zich niet voorstellen dat vrouwen met een andere culturele achtergrond er wel belangstelling voor hebben. Terwijl studies onder mannen en vrouwen van alle leeftijden en sociale achtergronden toch een hoge acceptatie van het vrouwencondoom uitwijzen. Ook onderzoeksinstituten en medische bedrijven zijn nauwelijks gemotiveerd. Ze zijn eerder geneigd zich te richten op winstgevende producten dan op een goedkoop vrouwencondoom. In wetenschappelijk onderzoek naar microbiciden is totnogtoe 650 miljoen euro geïnvesteerd, maar er gaat nauwelijks geld naar verbetering van het vrouwencondoom.’
Om belangstelling te kweken onder dono-ren, hulporganisaties en onderzoekers gaan de vier organisaties in september hun plan-nen uitzetten op een groot internationaal congres in Den Haag.

taboes En de vrouwen in het Zuiden? Moeten zij niet iets overwinnen om het vrouwencondoom te gebruiken? Anny Peters: ‘Natuurlijk spelen er seksuele taboes en zullen er vrouwen zijn wier man er faliekant tegen is dat zij haar eigen lichaam beschermt. We zullen daarom veel aandacht besteden aan de introductie van het vrouwencondoom, aan de sociale marketing en aan allerlei methoden om de aanvaardbaarheid te vergroten, waarbij de nadruk in eerste instantie op educatie zal liggen. Verder kun je verwachten dat sommige religieuze of traditionele leiders zullen proberen vrouwen weg te houden van het condoom. Dus ook hen moeten we beïnvloeden.’