Interview met ‘hiv-arts’ Erik Hochheimer

Olaf Koens, Freelance journalist

>> In Oost-Europa heerst een sterk gevoel van saamhorigheid. >> Over twee jaar moeten de plaatselijke autoriteiten het op eigen kracht doen. >> Eerste resultaten hiv-project al snel zichtbaar.

De Amsterdamse arts Erik Hochheimer werkte enige tijd voor Artsen Zonder Grenzen in het Oost-Europese Transdnistrië, een klein land met een relatief hoog percentage met hiv geïnfecteerde inwoners. Hochheimer is al 22 jaar betrokken bij de aidsbestrijding en voelde zich duidelijk op zijn plaats in dit gebied, waar goede resultaten vallen te behalen en een veelbelovend project wordt uitgebouwd.

‘Noem me maar een hiv-consultant’, zegt Erik Hochheimer. Hij heeft een kantoor in een afdeling van het Republikeinse zieken-huis in Tiraspol, de hoofdstad van een land dat eigenlijk niet bestaat. We zijn in Transdnistrië, een separatistische regio in Noord-Moldavie. Toen de Sovjet-Unie in 1991 uit elkaar viel vocht Transdnistrië een korte onafhankelijkheidsoorlog met Moldavië. Het conflict werd ‘bevroren’ met Russische inmenging, en sinds 1992 is Transdnistrië feitelijk onafhankelijk. Het land heeft een eigen munteenheid, een eigen paspoort en een eigen gezondheidszorg. Transdnistriers moeten daarom betalen om in Moldavië te worden behandeld.

structureel probleem ‘Eigenlijk is Moldavië niet ons gebied’, legt projectleider Mark Walsch uit. ‘Bij Artsen Zonder Grenzen denken de meeste mensen eerder aan Afrika. Maar er is in Transdnistrië iets structureel mis, de percentuele hiv-besmetting is hier drie keer hoger dan elders in Moldavië. Buitenlandse hulp komt hier niet aan, we zijn de eerste niet-gouvernementele hulporganisatie die hier actief is.’ Het project bestaat uit een kliniek in een ziekenhuis in Tiraspol, en een vleugel van een instelling in de naburige stad Bender. Hier worden patiënten behandeld die zowel hiv als tuberculose hebben opgelopen.

hiv-practicus ‘Mijn werkervaring met hiv komt goed van pas’, legt Erik Hochheimer uit. Hij kent de ziekte sinds 1985. ‘In 1987 heb ik een praktijk aan de Nieuwezijds Voorburgwal overgenomen, die door een homoseksuele arts was opgezet. In de jaren ’70 ontstond een homobewustzijn, en in het verlengde daarvan de homogezondheidszorg’, merkt hij op. ‘Tegen de tijd dat ik de praktijk overnam liep deze naadloos over in een “hiv-praktijk”. In die tijd was 90 procent van de hiv-patiënten homo.’

Erik was erg actief in de aidsbeweging. ‘We gingen de kroegen in om mensen te waarschuwen dat hiv geen fabeltje was.’ In 2002 kreeg hij gezondheidsklachten, maar bleef hij in deeltijd werken. Tot 2005, sindsdien werkt hij sporadisch voor Artsen Zonder Grenzen. ‘Nooit langer dan drie maanden’, zegt hij. ‘Ik moet af en toe terug naar Amsterdam voor medische controle.’

ieder zijn specialiteit Oost-Europa is erg boeiend volgens Hochheimer. ‘De mensen zijn er bijzonder trots en met de weinige middelen die ze hebben zijn het toch goede artsen. Er heerst een gevoel van samenhorigheid, dat “bij elkaar horen”. Het lijkt hier een beetje op Noordwijk in de jaren ’50.’ Er zijn wel degelijk cultuurverschillen, maar erg groot zijn ze volgens Erik niet. ‘Iedereen heeft hier zijn eigen stukje, wanneer je als arts een bepaalde specialisatie hebt is het “not done” om je met iets anders bezig te houden. Dat komt misschien nog uit de Sovjet-tijd’, denkt Hochheimer. ‘Langzaam gaat dat, ook wat ziektebeelden betreft. Maar het is hier nog normaal dat een werkgever naar de kliniek belt om te vragen of een van zijn werknemers toevallig hiv heeft.’

goede uitgangssituatie ‘Mijn kennis kunnen ze hier goed gebruiken. Ik ken alle verschillende ziektebeelden die bij de ziekte horen. Zelfs jonge specialisten van nu hebben die kennis niet in huis.’ In begin-sel heeft Transdnistrië wat Erik noemt een ‘goede hiv-structuur’. Er bestaan testen, en er zijn bepaalde preventiemiddelen aanwe-zig. ‘We proberen dit project uit te bouwen, ik werk hier met een arts van het ministerie van gezondheidszorg, een Oekrainse arts en een Amerikaanse arts’, legt Hochheimer uit. De missie van Artsen Zonder Grenzen is tijdelijk, over twee jaar moeten de autoriteiten het op eigen kracht doen. voorgaande afrikaanse ervaringen Transdnistrië is het derde gebied waar Hochheimer heen werd gezonden. Eerder ging hij naar Zambia en Nigeria. ‘Heel erg bijzonder, maar natuurlijk in het begin wel even wennen. Je werkt met een groep jonge en vooral enthousiaste mensen. Iedereen vindt het wel leuk dat er een doktor van ergens in de eind vijftig meeloopt. Maar het werk in Afrika is niet altijd gemakkelijk. ‘Mensen die in Nederland absoluut niet mogen overlijden, sterven in Afrika aan een aandoening die eenvoudig met een zuurstofbehandeling kan worden verholpen. Ze hebben de middelen niet. Toch zie je waanzinnige successen in Afrika. Daar heeft het werk van Artsen Zonder Grenzen een enorme impact.’

artsen zonder grenzen: informatie over deelname aan projecten Wie belangstelling heeft voor uitzending door Artsen Zonder Grenzen (de Nederlandse benaming voor de internationale organisatie Médecins Sans Frontières) naar een project ergens in de wereld kan informatie vinden op www.artsenzondergrenzen.nl, onder ‘working with MSF in the Field’. Daar staan ook de minimumeisen beschreven. Voor de medische staf is dat een afgeronde medische opleiding en twee jaar relevante werkervaring. Ook is er een korte uiteenzetting van de selectieproce-dure. Het is mogelijk om online te solliciteren en speci.eke vragen te stellen. Artsen Zonder Grenzen heeft ook behoefte aan paramedisch en niet-medisch personeel (onder andere voor logistieke werkzaamhe-den). Ook voor deze categorieën is informatie te vinden op bovengenoemde website. Voor alle medewerkers geldt dat beheersing van de Engelse taal een must is en een grondige kennis van het Frans zeer wenselijk.

uitkomst Hoewel het project nog maar net is begonnen, zijn ook in Transdnistrië de eerste resultaten zichtbaar. Ljoeda vertelt graag over haar behandeling. Ze weet sinds 1998 dat ze met hiv is geïnfecteerd, maar tot ze zich slechter is gaan voelen geloofde ze daar weinig van. De kliniek in Bender behandelt haar voor hiv en tuberculose. ‘De behandeling is zwaar, veel patiënten zijn zich slechter gaan voelen sinds ze nieuwe medicijnen krijgen’, vertelt ze tijdens een wandeling door het park bij de kliniek. Omdat ze seropositief is, mocht ze niet naar Rusland om behandeld te worden. ‘Wie naar Rusland wil heeft een hiv-vrij certi.caat nodig, ook als je juist daarom behandeld wilt worden, licht Ljoeda toe. Omdat ze een Transdnistrisch, en geen Moldavisch paspoort heeft, kon ze alleen tegen betaling worden behandeld in Moldavië. ‘Ik werk op het land en verdien 5 dollar per dag, maar het ziekenhuisbed alleen al kost 10 dollar per dag. Zonder deze kliniek kan ik nergens heen.’
Voor Erik Hochheimer zit het werk in Transdnistrië er bijna op. Op zijn laatste werkdag laat hij per telefoon uit Tiraspol weten dat hij met plezier terugkijkt op de afgelopen drie maanden. ‘Je krijgt aan het einde van de rit een beoordeling, en in dit geval was iedereen gelukkig’, aldus Erik. ‘Er is een hoop nuttig werk verzet. Zonder poli-tiek correct te klinken kan ik zeggen dat ik ook zelf er een hoop van leer.’ Daarna blijft Erik Hochheimer weer drie maanden in Nederland. ‘Omstreeks Kerstmis ga ik eens langs bij het kantoor van Artsen Zonder Grenzen in Amsterdam, meestal komen ze dan met een paar voorstellen. We zien wel waar ze me nodig hebben.’