Swaziland omarmt innovatieve aanpak van hiv en aids

Anna Maria Doppenberg - freelance tekstschrijver, in opdracht van
STOP AIDS NOW!

Taak van SAfAIDS is ervoor te zorgen dat 90% van de bevolking van Swaziland zich regelmatig laat testen en zich eerder dan voorheen laat behandelen Veel obstakels hangen samen met man-vrouw verhoudingen De overtuiging is dat een cultuur niet statisch is en dat gewoontes in de loop der tijd wel degelijk kunnen veranderen

Het is mogelijk om verdere verspreiding van hiv te stoppen. Regelmatig laten testen op hiv en vroegtijdig behandelen verkleint de kans op infecteren van een ander aanzienlijk. Het programma ‘MaxART – Towards Better Health & Zero New HIV Infections’ wil de inwoners van Swaziland hiervan overtuigen. Voor het eerst in de geschiedenis wordt een hele bevolking getest en krijgen mensen met hiv tijdig virusremmers, om te voorkomen dat het virus wordt doorgegeven. Deze aanpak is overigens slechts één van de aanbevolen preventiemethodes, benadrukken de initiatiefnemers. Het door STOP AIDS NOW! geïnitieerde MaxART-programma ontving 8,8 miljoen euro uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij.

Nergens ter wereld is het percentage hiv-geïnfecteerden zo groot als in Swaziland. Volgens een schatting van UNAIDS is ruim een kwart van de bevolking tussen de 15 en 49 jaar geïnfecteerd. Om de verdere verspreiding van hiv een definitief halt toe te roepen, maakt de overheid van Swaziland gebruik van de vernieuwende strategie van het programma ‘MaxART – Towards Better Health & Zero New HIV Infections’. Deze is gestoeld op het inzicht dat vroeger behandelen het aantal nieuwe hiv-infecties drastisch zou kunnen verminderen. Uit onderzoek blijkt dat als mensen met hiv effectief worden behandeld met virusremmers, de kans dat zij het virus doorgeven aan hun niet-geïnfecteerde partner daalt met maar liefst 96%. Bovendien voorspellen wetenschappelijke modellen dat als mensen zich op grote schaal regelmatig laten testen en mensen met hiv eerder met een behandeling starten, het aantal nieuwe infecties met de helft afneemt over een periode van tien jaar. Zo zou de epidemie binnen 40 jaar helemaal tot het verleden kunnen behoren. Deze hoopvolle onderzoeksresultaten en prognoses vormen de basis van het innovatieve MaxART-programma, dat nu in Swaziland in praktijk wordt gebracht. De ambitie is om de hele bevolking van Swaziland te mobiliseren. Iedereen wordt de mogelijkheid geboden zich regelmatig te laten testen op hiv en diegenen die het nodig hebben, kunnen eerder een behandeling krijgen. Behandelen gebeurt geheel volgens de meest recente richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Dit betekent een gezonder en langer leven voor mensen met hiv en een afname van het aantal nieuwe infecties. Tijdens de implementatie van het programma wordt nauwlettend gevolgd hoe het testen op grote schaal verloopt. Hoewel gebaseerd op wetenschappelijke studies, brengt deze nieuwe aanpak ook risico’s met zich mee. Zo is therapietrouw een aandachtspunt. Alleen bij een adequate behandeling daalt immers het aantal virusdeeltjes in het bloed. Niet dagelijks innemen van de virusremmers vergroot het risico op resistentie, terwijl het aantal virusdeeltjes in het bloed toeneemt. Dit betekent dat de verkleining van de kans op overdracht met 96% niet meer van toepassing is. Daarnaast brengt het op grote schaal uitvoeren van een ambitieus programma tijdens een economische crisis – die ook Swaziland treft – logistieke en financiële uitdagingen met zich mee. weten is gunstig Tot voor kort kregen in Swaziland alleen zwangere vrouwen een hiv-test aangeboden. Om het aantal nieuwe hiv-infecties fors terug te brengen, worden artsen en verpleegkundigen nu getraind om alle patiënten te informeren en te motiveren zich te laten testen. ‘We doen alles wat mogelijk is om zoveel mogelijk mensen in Swaziland te bereiken en hen ervan te overtuigen dat het juist gunstig is om te weten of je wel of geen hiv hebt. Het aanbieden van een test door artsen en verpleegkundigen is een geweldige stap vooruit.’ Aldus Sara Page-Mtongwiza, adjunct-directeur van Southern Africa HIV/AIDS Information Dissemination Service (SAfAIDS), één van de lokale partner van STOP AIDS NOW! in het programma. De taak van SAfAIDS is ervoor te zorgen dat 90% van de bevolking van Swaziland zich regelmatig laat testen – dit was slechts 16% – en eerder dan voorheen met een behandeling begint. Sara Page-Mtongwiza: ‘Vrijwel iedereen in Swaziland is op de hoogte van hiv en aids, maar veel mensen laten zich niet testen omdat ze bang zijn voor de uitslag. In Swaziland kleeft een enorm stigma aan de ziekte. Hiv-geïnfecteerden worden geconfronteerd met discriminatie en verstoting uit hun familie en de gemeenschap. Veel obstakels hebben overigens te maken met man-vrouw verhoudingen. Zo willen vrouwen zich vaak niet laten testen omdat ze doodsbang zijn voor de reactie van hun man als ze inderdaad het virus hebben. Vaak worden vrouwen met hiv geslagen door hun echtgenoot en het huis uitgegooid. En mannen maken zich dikwijls zorgen over de gevolgen voor hun eigen leven en dat van hun gezin als bekend wordt dat ze geïnfecteerd zijn. Ook denken veel mannen dat ze het mentaal niet aan kunnen. ‘Door in hun vertrouwde omgeving te praten over bestaande angsten én over de voordelen van een hiv-test, kunnen mensen hun situatie vanuit een ander perspectief bekijken. Ze gaan inzien dat het juist positief is om te weten of ze wel of geen hiv hebben. Want dan kunnen ze, als het nodig is, snel met een behandeling starten. Lokale organisaties en personen worden getraind hoe zij in de dorpen de mensen kunnen aanmoedigen om over dit soort gevoeligheden te praten. Soms gebruiken we toneel om het gesprek te stimuleren, want praten over wat je ziet werkt altijd goed. Maar het is niet zo dat na één gesprek de mensen ‘om’ zijn. Een gedragsverandering zie je meestal pas na meerdere ontmoetingen en uitgebreide informatievoorziening. Ook benaderen we de traditionele leiders van de gemeenschappen, omdat deze doorgaans een grote invloed hebben op de dorpelingen. ‘Tegelijkertijd gaan we via verschillende media alle inwoners van Swaziland informeren en overtuigen van het belang van een test. Naar de radio luisteren bijvoorbeeld veel vrouwen en mensen op het platteland, terwijl we via de televisie relatief veel mannen kunnen bereiken. Ook gaan we voorlichtingsfolders verspreiden en sms-berichtjes versturen naar zo veel mogelijk mensen. Want ons doel is dat uiteindelijk iedereen in Swaziland wordt bereikt en de waarde inziet van het zich regelmatig laten testen.’

hiv-preventie De initiatiefnemers van het programma ’MaxART – Towards Better Health & Zero New HIV Infections’ zijn voorstanders van het aanbieden van verschillende manieren om hiv-infecties te voorkomen. Zodat de mensen kunnen kiezen voor een combinatie van de volgende preventiemethodes: Behandeling als preventie Besnijdenis van mannen Preventie van moeder op kind overdracht Condoomgebruik (mannen- en vrouwencondoom) Microbiciden Profylaxe na mogelijke infectie met hiv de feiten over swaziland Swaziland heeft het hoogste percentage hiv-geïnfecteerden in de wereld. Van de inwoners tussen de 15 en 49 jaar heeft naar schatting 26% het virus. De meeste hiv-geïnfecteerden bevinden zich onder vrouwen van 25 tot 29 jaar (49%) en onder mannen van 35 tot 39 jaar (45%). Slechts 16% van de bevolking tussen 16 en 49 jaar is ooit getest op hiv, waarvan 22% vrouwen en 9% mannen. Het land heeft 1.185.000 inwoners. Van de bevolking is 52% jonger dan 25 jaar. Het MaxART-programma is een initiatief van STOP AIDS NOW! en het Clinton Health Access Initiative (CHAI). Southern Africa HIV/AIDS Information Dissemination Service (SAfAIDS)is een belangrijke partner in het programma. SAfAIDS is gevestigd in Zuid-Afrika en heeft daarnaast vier kantoren in Swaziland, Mozambique, Zambia en Zimbabwe. Samen met 24 lokale partnerorganisaties, streeft SAfAIDS ernaar dat eind 2014 90% van de mensen in Swaziland met hiv eerder dan nu het geval is en volgens de meest recente richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie begint met een behandeling en dat het aantal nieuwe infecties daalt met 50%. Andere programmapartners zijn de overheid van Swaziland, het National Emergency Programma on HIV and AIDS (NERCHA), het Network of People Living with HIV in Swaziland (Swannepha), Global Network of People Living with HIV (GNP+), de Universiteit van Amsterdam en Universiteit Stellenbosch. STOP AIDS NOW! houdt zich vooral bezig met de mondiale lobby, ‘linking and learning’ en is verantwoordelijk voor het management van het programma. Midden 2011 is het programma in Swaziland gestart. Het zal, indien succesvol, een voorbeeld vormen voor meerdere landen in Zuidelijk Afrika. Dit ambitieuze programma in Swaziland ontving 8,8 miljoen euro uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij. Het Droomfonds is bedoeld om innovatieve, risicovolle en baanbrekende initiatieven mogelijk te maken. Het programma is door het prestigieuze Clinton Global Initiative geselecteerd als voorbeeld van baanbrekend werk in de strijd tegen aids.