Bij welke klachten en bij welke patiënten moet ik aan soa denken?
Hoe schat ik het soa-risico in?
Welk onderzoek heeft de voorkeur?
Hoe bespreek ik veilig vrijen met de patiënt?

De gedachte aan een soa-consult roept bovenstaande vragen op bij de huisarts. In december 2004 verschijnt de NHG-standaard ‘Het soa-consult’, waar veel behandelaren in de eerste lijn verlangend naar hebben uitgekeken; het aantal soa is immers de afgelopen jaren sterk toegenomen en de aangewezen diagnostiek en behandeling veranderen voortdurend.

Alle soa bij elkaar In de nieuwe standaard staan de symptomatologie, de diagnostiek en de behandeling van de veelvoorkomende soa overzichtelijk bij elkaar en is er ook aandacht voor de risico-inschatting van soa, het soa-gesprek en partnerwaarschuwing.
Besproken worden chlamydia, gonorroe, syfilis, hiv, herpes genitalis en condylomata acuminata. De oude standaarden Herpes genitalis, Condylomata acuminata en Urethritis bij mannen komen hiermee te vervallen. De standaarden Fluor vaginalis en PID blijven bestaan, omdat de oorzaak van fluor vaginalis vaak geen soa is en PID een andere diagnostische route volgt; zij worden op dit moment herzien. Voor hepatitis-B, dat een bloedoverdraagbare aandoening is en vaak door seksueel contact wordt overgedragen, wordt verwezen naar de standaard virushepatitis.

PCR of kweek Op diagnostisch gebied is de laatste tijd meer consensus ontstaan over het te gebruiken materiaal voor de afname van soa (kweek, PCR-diagnostiek, bloedafname) en hoe deze uit te voeren en te verzenden naar het regionale laboratorium.
De voordelen van PCR-diagnostiek zijn de toegenomen betrouwbaarheid van de testen en de eenvoud in afnametechniek, het nadeel is dat geen resistentiebepaling mogelijk is.
De standaard maakt voor chlamydia-diagnostiek bij vrouwen onderscheid in afnametechniek afhankelijk van het soa-risico van de patiënt en de betrouwbaarheid van de desbetreffende test: voor het uitsluiten van chlamydia, bijvoorbeeld bij het aangaan van een nieuwe relatie, is PCR-diagnostiek uit de eerstestraals-urine voldoende; voor het aantonen van chlamydia bij een vrouw met klachten is afname uit cervix en urethra nodig.
Door de toenemende resistentie die bij de behandeling van gonorroe optreedt, blijven kweek en resistentiebepalingen op indicatie nodig, namelijk bij aanhoudende klachten na behandeling, bij zwangeren en bij een PID.

Medicamenteuze behandeling Het antibioticabeleid voor gonorroe wordt door deze resistentieontwikkeling dan ook regelmatig herzien; op dit moment is de behandeling van eerste keuze weer een injectie, namelijk cefotaxim 1 gram intramusculair. Daarnaast zijn er verschuivingen in toenemend gebruik van eenhaps- in plaats van meerdaagse behandelingen.

Risico-inschatting De standaard besteedt speciaal aandacht aan het schatten van het soa-risico door de huisarts. Het gaat hier om patiënten met klachten, vragen en/of ongerustheid en patiënten zonder klachten bij wie de huisarts een hoog risico vermoedt. Door gerichter en actiever testen kan de huisarts een efficiënte bijdrage leveren aan vroegopsporing van het toenemende aantal soa. Zo komt chlamydia veel voor onder heteroseksuele jongeren tussen 18 en 24 jaar, die vaker van relatie veranderen of wisselende partners hebben en mensen die eerder een chlamydia-infectie doormaakten. Syfilis, hepatitis-B en hiv komen meer voor onder mannen die seks hebben met mannen (MSM), mensen uit hepatitis-B en hiv-endemische gebieden en drugsgebruikers.

Counseling Hoewel onder artsen en patiënten zo langzamerhand algemeen bekend is dat veilig vrijen en condoomgebruik belangrijk zijn om geen soa te krijgen, neemt het aantal soa nog steeds niet af, integendeel. In het soa-gesprek kan doorvragen daarom nuttig zijn: informeren naar de motivatie voor veilig vrijen en de belemmeringen om de eigen plannen te volgen. Een dergelijk gesprek draagt bij aan de bewustwording van de patiënt over zijn of haar gedrag en leidt mogelijk tot ander gedrag in de toekomst.
Bij patiënten met een soa wordt het consult afgesloten met het bespreken van partnerwaarschuwing en contactopsporing. De patiënt draagt over het algemeen zelf bij aan ideeën hoe de partner te benaderen (telefoon, brief, sms, e-mail). De huisarts kan daarbij zo nodig altijd gebruik maken van de hulp van ervaren sociaalverpleegkundigen van de regionale GGD.
top