Een recente studie in India heeft de vraag weer doen rijzen of het besnijden van de penis bescherming biedt tegen hiv-infectie.¹ Uit een overzicht van eerdere studies is niet gebleken dat besnijdenis aantoonbaar bescherming biedt tegen hiv-infectie.² Sommige studies suggereren juist een grotere ontvankelijkheid bij besneden mannen.³ Bij de recente studie in India bleek hiv-infectie acht maal minder voor te komen bij besneden mannen dan bij onbesneden mannen.

Om verschillende redenen is het voorbarig hieruit te concluderen dat besnijdenis bescherming biedt tegen hiv-infectie. Allereerst betreft het personen die zich hebben gemeld bij een soa-kliniek en deze groep hoeft niet representatief te zijn voor de gehele populatie. Verder is de groep besneden mannen veel kleiner dan de onbesneden groep, waarbij de besneden groep veel moslims bevat en de onbesneden groep nauwelijks. Dit maakt de waarde van statistische analyse gering. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat binnen de moslimgemeenschap in deze regio van India de prevalentie van hiv veel lager is dan in de andere gemeenschappen, wat dan leidt tot een lager aantal nieuwe infecties. Het effect van verschillen in blootstelling en andere besmettingsroutes zoals ontvangende anale seks zijn hier buiten beschouwing gelaten.

Momenteel worden er enkele grote studies uitgevoerd in Oeganda, Kenia en Zuid-Afrika, die hier meer duidelijkheid over kunnen geven. In een recente studie in Oeganda is ook een lichte bescherming van besnijdenis tegen hiv-infectie gevonden. De hiv-incidentie is in dit geval bijna twee maal lager bij besneden mannen. Ook hier is echter geen rekening gehouden met mogelijke verschillen tussen de twee groepen in blootstelling en de bijdrage van andere infectieroutes.⁴ Een andere recente studie in Kenia, waarbij men kon corrigeren voor religieuze en etnische verschillen, wijst op een halvering van de kans op hiv-overdracht van vrouw naar man.⁵ Wel is opvallend dat de transmissiekans nog steeds hoog is: 1 op 159 bij besneden mannen tegenover 1 op 196 bij onbesneden mannen.⁵

Mocht later worden aangetoond dat besnijdenis bescherming biedt tegen hiv-infectie, dan zou dat biologisch verklaard kunnen worden doordat de huid van de penis en eikel iets meer verhard wordt na besnijdenis. Verder komen in de voorhuid en vooral aan de onderkant veel Langerhans-cellen voor die de infectie met hiv zouden kunnen bevorderen.⁶

De conclusie dat bescherming bij besnijdenis bij mannen bescherming biedt kan (nog) niet getrokken worden.² Om besnijdenis aan te wenden al een preventiestrategie is precair.^7,8 Niet alleen moet het toepassen van besnijdenis in lijn zijn met de rechten van de mens, maar ook in te brengen zijn in de sociale en religieuze context van de gemeenschap.^9,10 Er moet ook de waarborg zijn dat de besnijdenis op een medisch veilige manier kan worden uitgevoerd. Verder moet voldoende onderzocht zijn wat de verschillen zijn tussen besnijdenis kort na de geboorte of tijdens de jeugd tegenover besnijdenis op volwassen leeftijd, als men er ook gebruik van wil maken bij volwassenen.
Tenslotte kan besnijdenis een vals gevoel van bescherming geven, omdat de kans op infectie nog steeds aanwezig is.⁵ Vooral andere (ulcerende) soa en een hoge viral load kunnen de eventueel licht beschermende effecten van besnijdenis volledig teniet doen. Bovendien wordt voorbij gegaan aan de onveranderde besmettingskans aan de ontvangende kant bij vaginale of anale seks.

1. Reynolds SJ, et al. Male circumcision and risk of HIV-1 an other infections in Pune, India. Lancet 2004;363:1039-40.
2. Siegfried N, et al. Male circumcision for prevention of heterosexual acquisition of HIV in men (Cochrane review). In: The Cochrane Library, issue 3. Oxford: Updates Software, 2003.
3. Reid D, et al. Know the score: findings from the National Gay Men's Sex Survey 2001. Portsmouth: Sigma Research (University of Portsmouth) 2002.
4. Gray R, et al. Male circumcision and the risk of sexually transmitted infections and HIV in Rakai, Uganda. AIDS. 2004;18:2428-2430.
5. Baeten JM et al. Female-to-male infectivity of HIV-1 among circumcised and uncircumcised Kenyan men. J Infect Dis 2005;191:546-553.
6. Szabo R, et al. How does male circumcision protect against HIV protection? BMJ 2000;320:1592-94.
7. Boye et al. Male circumcision and risk of HIV-1 infection. Correspondance. Lancet 2004;363:1997-99.
8. Van Howe RS, et al. Male circumcision and HIV prevention. Letters. BMJ 2000;321: 1467-69.
9. Boyle GJ. Issues associated with the introduction of circumcision into a circumcision into non-circumcising society. Sex Trans Inf 2003;79:427-28.
10. HIV/AIDS and human rights: international guidelines. Geneva: Office of the United Nations Commission for Human Rights, UNAIDS, 2003.