Foto: Jan Carel Warffemius

Ook in Afrika kan het Die hoop is voor veel mensen in Afrika nog ver weg. Prins werkte in 2002 drie maanden in een ziekenhuis in een stad met 60.000 inwoners in Botswana. ‘Dat ziekenhuis lag stampvol met mensen met hiv. Acht van de tien mannen verkeerden in het eindstadium van aids. Iedere dag gingen er wel een paar dood. De dokters waren enorm gedesillusioneerd, want ze stonden al tien jaar met lege handen. Ik ging daar naartoe in het kader van een project van het farmaceutisch bedrijf MSD en Bill Gates. De farmaceutische bedrijven moesten op dat moment wel iets voor hun imago doen, want op de aidsconferentie in Durban hingen posters met foto’s van bestuurders van de grote farmaceutische bedrijven met de tekst “wanted”.’
De publieke opinie vond dat de farmaceutische industrie de plicht had landen te helpen die niet in staat waren zelf de medicijnen te kopen. Voor Botswana kwam honderd miljoen dollar ter beschikking voor de bestrijding van aids. Een deel daarvan was bestemd voor het starten met de behandeling van mensen met hiv. Prins: ‘De dokters daar hadden er nog geen enkele ervaring mee. Daarom werden Nederlandse artsen naar Botswana gestuurd om hen op te leiden. Er was voor dit land gekozen omdat het rijk en redelijk stabiel is en het hoogste aantal hiv-positieven van zuidelijk Afrika heeft. De basisvoorzieningen waren er dus wel, maar men had een grote schroom om mensen op pillen te zetten. Met dit project wilde men laten zien dat het kon.’

Met geen woord De situatie in Botswana schokte Prins. ‘Het ziekenhuis lag vol, maar niemand sprak over aids. Mensen gingen zogenaamd dood aan allerlei andere ziekten. Je kon tegen de patiënten en hun familie niet zeggen dat er sprake was van een hiv-infectie. Natuurlijk wist iedereen dat het niet goed was als je ineens twintig kilo afviel. Zo begon het bij anderen die even later overleden immers ook. Ik zag ze liggen, jonge mensen met de doodsangst in hun ogen. Ze gingen eenzaam dood, niemand bemoeide zich met hen. Natuurlijk was het in Nederland in het begin ook een taboeonderwerp, maar er waren altijd wel groepen waarbinnen je er wel over kon praten. Hier niet. Ik zat aanvankelijk in een hotel en op zaterdag reden er alleen begrafenisstoeten voorbij. Het probleem was zo omvangrijk, maar er werd met geen woord over gerept. Voor een westerling is het niet te begrijpen dat er geen crisisberaad gehouden werd.’

Na drie maanden vertrok Prins weer. ‘Ik had het gevoel dat ik ze in de steek liet. Maar ja, ik heb een gezin en kan dus niet zomaar drie jaar wegblijven. Als ik alleenstaand was geweest had ik dat zeker wel gedaan. Mijn hart ligt daar. Niet dat ik een missionariscomplex heb, maar je moet wel van steen zijn om niet geraakt te worden als je de ene na de andere twintigjarige dood ziet gaan. Natuurlijk, de patiënten die ik hier bij het AMC zie komen ook niet vanwege zweetvoeten. Maar als ik hier ineens drie maanden weg ben, breekt er zeker geen crisis uit. Daar maakt één dokter zoveel meer verschil dan hier.’

Therapietrouw Dit jaar ging Prins voor zes weken terug naar Botswana. En hij kwam enthousiast terug. ‘In de hoofdstad hebben ze nu de grootste hiv-poli ter wereld, met 5.000 patiënten. In het hele land worden nu 10.000 mensen behandeld. Natuurlijk, dat is nog niet genoeg. Maar ik was verbluft door wat daar in twee jaar tot stand is gebracht. Vooraf werd gedacht dat mensen in Botswana hun pillen minder goed zouden innemen dan hier. Maar de therapietrouw is net zo hoog.’
Dat is opmerkelijk, want het lijkt erop dat het met de therapietrouw van Afrikanen in Nederland minder positief gesteld is. Bij allochtonen met hiv (een groep die voor een groot deel bestaat uit Afrikanen) faalt de therapie namelijk vaker dan bij autochtonen. Het Aids Fonds heeft een project opgezet om te onderzoeken hoe dat komt. Prins is daarbij betrokken. ‘Van de nieuwe patiënten in het AMC is ruim de helft van allochtone komaf. Van hen doet driekwart het uitstekend, maar dat is toch iets lager dan bij autochtonen. In Botswana geven verpleegkundigen veel aandacht aan therapietrouw en dat werkt blijkbaar. Waarom hier niet? Mogelijk is er in Botswana sprake van een selectie: alleen de mensen die het echt zien zitten komen voor de behandeling. Ook bij Afrikanen hier is het taboe op aids groot. Als niemand mag weten dat je hiv hebt is het wellicht moeilijk die pillen in te nemen als je met veel mensen in een huis woont. En voor illegalen die geen vaste verblijfplaats hebben is het wellicht lastig de pillen altijd op de vaste tijd in te nemen. Maar het kan ook te maken hebben met hoe ze tegen ziekte aankijken. Westerlingen accepteren dat aids veroorzaakt wordt door een virus en dan is het nemen van een pil logisch. Maar dat ligt heel anders als je denkt dat ziekte ontstaat omdat je voorouders ontstemd zijn.’

Te redden continent Ondanks zijn enthousiasme over het project in Botswana realiseert Prins zich dat een oplossing voor aids in Afrika nog ver weg is. ‘Het succes in Botswana geeft een vertekend beeld. Er is daar water en stroom, er zijn keurig verkiezingen en niemand staat een ander naar het leven. Het is wat dat betreft een eiland van rust in Afrika. In Zimbabwe hebben mensen nauwelijks te eten, in Kongo is het een grote bende en in Nigeria is niet veilig... Dan is het opstarten van een behandeling voor aids wel heel ver weg. Maar het spreken van een ‘verloren continent’, zoals in het westen vaak gebeurt, maakt het nog erger. Wie zijn wij om dat te bepalen? Natuurlijk ben ik realist genoeg om te zien dat er in veel landen nog weinig zicht is op een oplossing. Maar ik ben liever ongepast optimistisch dan weg te zinken in defaitisme.’