Bertus Tempert, medewerker Aids Soa Infolijn

In de meeste vragen die per telefoon of e-mail bij de Aids Soa Infolijn binnenkomen komt het condoom aan de orde. Uit de registratie blijkt bijvoorbeeld dat in 4.158 van de 4.327 e-mailvragen die in 2006 werden beantwoord, het woord ‘condoom’ voorkomt. Logisch, want het condoom beschermt tegen zwangerschap, hiv-infectie en maakt de kans op andere soa beduidend kleiner.

Een aanzienlijk deel van de vragen gaat over de moeite die mensen hebben een condoom te gebruiken. Ze vinden het lastig condoom-gebruik ter sprake te brengen. ‘Als ik erover begin, vindt zij zeker dat ik een playboy ben’. Of: ‘Als ik een rubber uit mijn tas haal, denkt hij vast dat ik met iedere jongen het bed in duik’.
Een door mannen veel gemaakte opmerking is dat ze niets voelen wanneer ze een condoom gebruiken. Ook komt het geregeld voor dat een vrouw belt met het verhaal dat haar partner een slappe penis krijgt, wanneer het condoom in beeld komt. Volgens de Aids Soa Infolijn is de weerzin tegen het condoom een sprekend voorbeeld van iets dat zich voornamelijk ‘tussen de oren afspeelt’. De condooms zijn tegenwoordig namelijk zo dun, dat van gevoelsverlies nauwelijks sprake kan zijn. Het rubber van het condoom is stevig, maar flinterdun; juist zo gemaakt om het gevoel van contact, en dus intimiteit, optimaal te houden. De beller reageert meestal instemmend op deze informatie, met de opmerking dat condooms gewoon ‘gedoe’ zijn.

herpes en genitale wratten Verder valt op dat veel mensen willen weten of je met herpes genitalis of genitale wratten altijd met condoom moet vrijen. Een paar voorbeelden: 

• Mijn vriend heeft herpes genitalis. Moeten we nu altijd met condoom neuken? 
• We hebben beiden het herpesvirus. Is het nog nodig om condooms te gebruiken? 
• Mijn vrouw is drager van HPV. Ze gebruikt het spiraaltje en daarom vrijen we zonder condoom. Hoe groot is de kans dat ik dit ook krijg? 
• Mijn vriend heeft vaak last van herpes op zijn penis. Nu wil ik graag zwanger worden. Zouden we met een condoom kunnen gaan vrijen waarvan de top is afgeknipt zodat wel zijn sperma in mijn vagina komt?

In het antwoord op vragen over herpes en genitale wratten besteedt de informant aandacht aan de volgende aspecten: 

• Herpes genitalis is vooral besmettelijk op het moment dat er blaasjes en wondjes zijn. Door in aanraking te komen met de blaasjes en wondjes loopt de beller een groot risico herpes op te lopen. Een condoom beperkt het risico wel, maar sluit het niet volledig uit. Ook als er geen (duidelijke) herpesaanval is (met herkenbare klachten), kan toch virusuitscheiding plaatsvinden en kan de partner geïnfecteerd raken met het herpesvirus. Besmetting blijft mogelijk als virusuitscheiding plaatsvindt en het vocht in aanraking komt met de huid rond de geslachtsdelen, die niet door het condoom wordt bedekt. 
• Het advies aan vaste partners is dat ze geen condooms hoeven te gebruiken ter voorkoming van herpes genitalis. Herpes kan namelijk ook overgedragen worden door andere seksuele handelingen, zoals vingeren en aftrekken of orale seks. De kans op overdracht in een vaste, langdurige relatie is tamelijk groot. Met andere woorden: de kans dat herpes wordt overgedragen, wordt wel verkleind door een condoom, maar is niet uit te sluiten. Bij niet-vaste partners is condoomgebruik altijd aan te raden om genitale herpes en andere soa te voorkomen. 
• Het is beter om tijdens een herpesaanval helemaal geen seksueel contact te hebben. Ook niet met condoom, omdat de klachten anders kunnen verergeren en minder snel genezen.

Ditzelfde geldt ook voor het risico van humaan papillomavirus (HPV): 

• Kans op overdracht is het grootst als er wratjes zichtbaar zijn. Seks wordt dan afgeraden. Wanneer iemand geen zichtbare wratten heeft, maar wel HPV bij zich draagt en ook uitscheidt, kan condoomgebruik het risico van overdracht sterk verminderen, maar niet helemaal voorkomen. 
• Als iemand geen klachten heeft en al langere tijd onbeschermde seks heeft met een vaste partner, dan is condoomgebruik niet nodig. De kans dat dit virus al is opgelopen of overgedragen is namelijk groot.
  - Veel mensen dragen het HPV bij zich zonder dat ze ooit klachten ontwikkelen.

Tijdens een deskundigheidsbevordering op het gebied van virale soa is wel eens opgemerkt dat in een langdurige, vaste relatie waarin één van de partners HPV of herpes simplexvirus (HSV) heeft, de ander maar het beste kan zorgen het virus ook te krijgen, zodat ze zich dáár niet meer druk om hoeven te maken. De Aids Soa Infolijn gaat echter niet zover dat ze dit relativerende advies ook geeft aan de telefoon. Deze relativering kan aan de orde komen bij een bezorgde beller, die er grote moeite mee heeft dat in een vaste relatie genitale wratten of herpes overgedragen blijken te zijn.

condoom geknapt. wat nu? Een andere condoomvraag die vrij hoog scoort betreft ongelukjes met het condoom. Een paar voorbeelden: 

• Het condoom is geklapt. Ik heb het meteen gemerkt en een nieuwe omgedaan. Hoe veel kans loop ik nu op een soa?
• Kan het voorkomen dat je het helemaal niet merkt als een condoom scheurt? 
• Ik ben hiv-geïnfecteerd. Het condoom waarin ik ben klaargekomen is in de vagina blijven hangen. Loopt mijn vriendin nu risico op hiv?

De informant gaat bij deze vragen in op de volgende punten: was het een goedgekeurd condoom, wat was de houdbaarheidsdatum, is het condoom op de juiste manier omgedaan en is het reservoir goed dichtgehouden? En wat heel belangrijk is of de beller weet wanneer het condoom is stukgegaan? Als een condoom is gescheurd, is dat meestal duidelijk zichtbaar; het condoom hangt dan aan .arden om de penis of blijft achter in de vagina of anus. Het moment waarop een condoom scheurt, is niet altijd te merken. Sommige bellers zeggen meteen te hebben gemerkt dat het condoom knapte, anderen vertellen dat ze pas bij het terugtrekken merkten dat er alleen nog een ringetje om de penis zat.
Vaak wil men exact weten hoe groot de kans dan is op een hiv-infectie (of andere soa). Dit is echter niet in percentages aan te geven. Het hangt onder andere af van de plaats waar het condoom gescheurd is (aan de top of aan de basis), het moment waarop het gescheurd is (aan het begin van het vrijen of pas aan het eind), of de man is klaargekomen en of de man meteen heeft teruggetrokken (naarmate er langer een onbeschermd contact plaatsvindt, neemt het risico toe). Het risico voor de man is wat groter als een vrouw ongesteld is.
De informant besluit zo’n gesprek of beantwoordt zo’n e-mailvraag meestal met een condoominstructie en een verwijzing naar een filmpje dat te vinden is op www.safesex.nl. Ook wordt geregeld doorverwezen naar www.sekswoordenboek.nl, een site speciaal voor jongeren waarop duidelijke informatie te vinden is.