Buitenlandse literatuur deed al vermoeden dat veel meisjes in het uitgaanscircuit, onder invloed van alcohol, ongewenste seksuele ervaringen opdoen. Om zicht te krijgen op de Nederlandse situatie voerde Chella Harreveld, in opdracht van het Trimbos- instituut, onderzoek uit onder 464 meisjes die regelmatig uitgaan. Hieruit bleek dat meer dan de helft van hen wel eens spijt heeft gehad van seksuele ervaringen tijdens of na het uitgaan; 16% heeft ervaring met seksuele handelingen onder dwang. Alcoholgebruik blijkt een goede voorspeller van zulke ervaringen, terwijl ‘sterke principes’ juist als beschermende factor werken.

Alcohol en seks zijn belangrijke thema’s in het leven van veel pubers, zeker tijdens het uitgaan. Veel jongeren die regelmatig uitgaan, drinken bewust alcohol voor seksuele doeleinden; 28,6% gebruikt de drank om seksuele ontmoetingen te vergemakkelijken. Alcoholgebruik zou ook duidelijk gerelateerd zijn aan zogenoemde ‘casual’ seks en aan seks met meerdere partners en verhoogt daarmee de kans op seks met gezondheidsrisico’s.

bar en barrières Alcohol vergroot niet alleen het risico op onveilige seks, maar ook op gedwongen seks of seks waar men later spijt van heeft. Naar de rol van alcohol bij ongewenste seksuele ervaringen was nog geen Nederlands onderzoek gedaan. Internationale literatuur deed echter vermoeden dat dit wel een relevant thema was. Zo bleek uit Engels onderzoek dat mensen die in de laatste vier weken dronken zijn geweest, vaker spijt hebben van seks na drank of drugs dan personen die de laatste maand niet dronken waren. Het uitgaanscircuit blijkt een belangrijke setting te zijn waarin dergelijke ongewenste ervaringen voorkomen. Uit Nederlands onderzoek is bekend dat 17% van de gedwongen seksuele ervaringen bij vrouwen in horecagelegenheden plaatsvindt. Een derde van de vrouwen die regelmatig in bars drinkt, heeft te maken gehad met ongewenst seksueel gedrag in een bar of direct nadat ze in een bar is geweest. Dit geldt bovendien voornamelijk voor jonge vrouwen.

onderzoeksvraag Onbekend was in welke mate dit probleem in Nederland bestaat en welke rol alcohol en mogelijk ook andere factoren hierbij spelen. Dat was aanleiding voor het Trimbos-instituut om onderzoek te doen naar ongewenste seksuele ervaringen (in deze studie gedefinieerd als spijt- of dwangervaringen). Er is een gecombineerd kwantitatief en kwalitatief onderzoek uitgevoerd, waarbij met behulp van een enquête via internet een groep meisjes van 16 tot en met 25 jaar is geworven, die regelmatig uitgaat. Zij werden ondervraagd over hun uitgaansgedrag, alcoholgebruik en ongewenste seksuele ervaringen in het uitgaanscircuit. De enquête werd tevens gebruikt om een aantal van deze respondenten bereid te vinden een diepte-interview over de genoemde thema’s te geven. De definitieve steekproef bestond uit 464 meisjes in de leeftijd van 16 tot en met 25 jaar (95,9% autochtoon, 61,9% jonger dan 20 jaar, 59% hoogopgeleid).

resultaten enquête

spijt Ruim 55% (N= 256) van de totale steekproef heeft één of meer keren spijt gehad van seksuele ervaringen in het uitgaanscircuit. In de tabel is voor acht vormen van seksueel gedrag weergegeven hoeveel procent van de respondenten één of meer keren spijt heeft gehad van deze ervaringen. Bijna de helft van alle meisjes heeft ten minste één keer spijt gehad van een zoenpartij tijdens of na het uitgaan. Opvallend is verder dat 8,4% van de respondenten wel eens orale seks in het uitgaanscircuit heeft gehad waar ze achteraf spijt van had en 11,4% heeft er spijt van één of meer keren geslachtsgemeenschap met een jongen te hebben gehad tijdens of na het uitgaan.

dwang Bijna 16% (N= 74) van de meisjes uit de totale steekproef heeft ervaring met één of meer vormen van seksueel gedrag, waar zij tijdens of na het uitgaan toe zijn gedwongen (tabel 1). Het betasten van de borsten is de meest voorkomende ervaring met dwang in het uitgaanscircuit; 40 van de 464 meisjes hebben hiermee wel eens te maken gehad. Opmerkelijk is verder dat 9 meisjes ooit gedwongen zijn tot orale seks en 8 wel eens gedwongen geslachtsgemeenschap hebben gehad. Opvallend is dat een groot deel van de meisjes die veel sekservaringen hebben waarvan ze achteraf spijt hadden, ook tot de groep behoort die vaak is gedwongen tot seks. Het verband tussen beide typen ervaringen blijkt dan ook significant te zijn (X² = 52,005; p<.001).

eigen alcoholgebruik belangrijkste oorzaak Uit de enquête blijkt dat een aanzienlijk deel van de meisjes met ongewenste seksuele ervaringen, hun eigen alcoholgebruik als belangrijke oorzaak van deze ervaringen ziet. Daardoor deden zij bijvoorbeeld dingen die ze anders niet gedaan hadden of ze wisten niet meer wat er gebeurde. Daarnaast komt ook uit de interviews met meisjes die ongewenste seksuele ervaringen hebben gehad naar voren, dat zij allemaal alcohol als belangrijkste oorzaak van hun ongewenste ervaringen zien. Statistische analyses tonen aan dat alcoholgebruik een sterke voorspeller van ongewenste seksuele ervaringen is. Meisjes die meerdere seksuele spijtervaringen hebben gehad, drinken per week gemiddeld meer alcohol, doen vaker aan binge drinking, zijn in hun leven vaker dronken of aangeschoten geweest en zijn vaker ‘extreem’ dronken geweest dan leeftijdgenoten die nooit spijt hebben gehad van seksuele ervaringen. Hetzelfde patroon komt naar voren bij de meisjes die ervaring hebben met gedwongen seks.

resultaten interviews In het kwalitatieve deel van het onderzoek zijn 20 interviews gehouden met meisjes uit de steekproef, die geselecteerd werden op uitgaansfrequentie en alcoholgebruik en waarvan de helft wél en de andere helft geen ongewenste seksuele ervaringen had. Er blijken drie additionele factoren te zijn die, ongeacht het alcoholgebruik, een rol spelen bij het wel of niet hebben van ongewenste seksuele ervaringen in het uitgaanscircuit. Ten eerste zijn dat sterke principiële ideeën met betrekking tot seksuele contacten en relaties die ervoor zorgen dat meisjes hun eigen grenzen goed bewaken. Daarnaast speelt groepsdruk een rol; meisjes hebben sneller seks in het uitgaanscircuit als hun vriendinnen dat ook hebben en dat kan de kans op ongewenste ervaringen vergroten. Tot slot lijkt ook de slaapplaats na het uitgaan het risico op dergelijke ervaringen te vergroten; meisjes met ongewenste seksuele ervaringen gaan beduidend vaker uit in andere steden en blijven om die reden vaker bij vriendinnen slapen.

conclusies Onder uitgaanders komen ongewenste seksuele ervaringen veel voor en alcoholgebruik is daarvan een sterke voorspeller. Permissieve attitudes, het verkeren in vriendenkringen waarbinnen seksueel contact tijdens of na het uitgaan ‘normaal’ is en de slaapplaats na het uitgaan, zijn waarschijnlijk van invloed. De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat ongewenste seksuele ervaringen tijdens het uitgaan een belangrijk thema vormen voor iedereen die zich bezighoudt met preventie- en interventiemethoden in het uitgaanscircuit. Daarbij moet vooral gedacht worden aan preventie van alcoholgebruik bij (jonge) meisjes, het vergroten van hun weerbaarheid tegen groepsdruk en het versterken van hun seksuele interactiecompetentie.

Referenties

1. Bellis, M. A., Hughes, K., Calafat, A., Juan, M., Ramon, A., Rodriguez, J. A., Mendes, F., Schnitzer, S., Phillips-Howard, P. (2008). Sexual uses of alcohol and drugs and the associated health risks: a cross sectional study of young people in nine European cities. BMC Public Health, 8, 1-28.
2. Verdurmen, J., Abraham, M., Planije, M. (2006). Alcoholgebruik en jongeren onder de 16 jaar. Schadelijke effecten en effectiviteit van alcoholinterventies. Utrecht: Trimbos-instituut.
   Brown, J.L., Vanable, P.A. (2007). Alcohol use, partner type, and risky sexual behavior among college students: Findings from an event-level study. Addictive behaviors, 32, 2940-2952.
3. Bellis, M. A., Hughes, K., Calafat, A., Juan, M., Ramon, A., Rodriguez, J. A., Mendes, F., Schnitzer, S., Phillips-Howard, P. (2008). Sexual uses of alcohol and drugs and the associated health risks: a cross sectional study of young people in nine European cities. BMC Public Health, 8, 1-28.
4. Portegijs,W., Hermans, B., Lalba, V. (2006). Emancipatiemonitor 2006. Veranderingen in de leefsituatie en levensloop. Den Haag: SCP.
5. Parks, K. A. & Miller, B. A. (1997). Bar victimization of women. Psychology of Women Quarterly, 21, 509-525.
6. Graham, K., Tremblay, P. F., Wells, S., Pernanen, K., Purcell, J. & Jelley, J. (2006). Harm, intent, and the nature of aggressive behavior. Measuring naturally occurring aggression in barroom settings. Assessment, 13, 280-296.