Voorlopige cijfers 2005 van het SOA Peilstation

Marion de Boer en Marita van de Laar, namens het SOA Peilstation, Centrum voor Infectieziektebestrijding, RIVM

Het aantal gevallen van chlamydia en het aantal nieuwe hiv-diagnoses nemen net als in voorgaande jaren opnieuw toe. Hiv neemt vooral toe bij homo- en biseksuele mannen. Het aantal gevallen van gonorroe lijkt iets af te nemen, behalve bij homo- en biseksuele mannen. Bij deze laatste groep is voor het eerst sinds jaren het aantal gevallen van syfilis afgenomen. Dit blijkt uit de voorlopige cijfers 2005 van het SOA Peilstation.

soa peilstation In 2003 is een verbeterde surveillance van soa geïmplementeerd in Nederland. Binnen het SOA peilstation worden nieuwe consulten voor soa en hiv geregistreerd. Het peilstation bestaat uit vijf drempelvrije soa-poliklinieken en negen GGD’en.
Gegevens uit 2005 zijn geanalyseerd voor een beperkt aantal soa. Voor bestudering van de trend worden deze gegevens vergeleken met de gegevens uit 2003 en 2004 van het SOA Peilstation. Een uitgebreidere analyse zal in het jaarrapport soa en hiv worden gepresenteerd.

consulten In 2005 werden 52.279 nieuwe consulten gemeld door het SOA Peilstation, waarvan 52% mannen betrof, 47% vrouwen en 1% transgenders of onbekend geslacht.
Van de mannen behoorde 29% tot de categorie mannen die seks hebben met mannen.
Het aantal geregistreerde consulten is 5% hoger dan in 2004.

aantal gevallen van soa Binnen het SOA Peilstation is chlamydia de meest voorkomende soa met 5.145 gevallen in 2005. Chlamydia komt relatief vaker voor bij heteroseksuele mannen en vrouwen dan bij mannen die seks hebben met mannen. Het aantal gevallen van chlamydia is 15% hoger dan in 2004. Deze stijging was het grootst bij heteroseksuele mannen en vrouwen (18%; 17%) (fig. 1). Bij mannen die seks hebben met mannen was de stijging 8% (fig. 2).
Het aantal gevallen van gonorroe daalde licht met 3% tot 1.484 gevallen in 2005. Gonorroe steeg met 10% bij mannen die seks hebben met mannen. Bij heteroseksuele mannen en vrouwen was een daling te zien (18%;5%).
Het aantal gevallen van infectieuze syfilis daalde met 8% tot 577 gevallen in 2005. Bij mannen die seks hebben met mannen daalde syfilis voor het eerst sinds jaren met 10% tot 457. Bij vrouwen was de daling sterker (24%), maar dit betrof kleine aantallen. Bij heteroseksuele mannen echter steeg infectieuze syfilis met 12%, hoewel dit ook een relatief klein aantal gevallen betreft. Het aantal nieuwe hiv-diagnoses steeg met 22% tot 269 gevallen in 2005. Deze stijging was het grootst voor mannen die seks hebben met mannen. De stijging van het aantal nieuwe hiv-diagnoses was 13% en 9% voor respectievelijk vrouwen en heteroseksuele mannen.
In 2005 lijkt de epidemie van Lymfogranuloma venereum (LGV) in Nederland over zijn hoogtepunt heen te zijn. Op 1 januari 2006 waren in totaal 178 bevestigde gevallen van LGV gemeld; in 2002/2003 zijn 65 gevallen retrospectief bevestigd, in 2004 77 en in 2005 36 gevallen.

trends in de laatste vijf jaren De trend in het aantal soa-diagnoses over de afgelopen vijf jaar laat een overwegend continue toename zien van syfilis (134% toename sinds 2000), hiv-diagnoses (172%) en chlamydia (76%). Gonorroe is ongeveer gelijk gebleven. In figuur 1 is de trend weergegeven voor chlamydia, gonorroe, syfilis en hiv voor vrouwen en heteroseksuele mannen. Hieruit blijkt een relatieve afname in 2003 vanwege de verandering in de soa-surveillance in 2003. Vanaf 2003 is het aantal gevallen van chlamydia en hiv-infectie continu toegenomen. Het aantal gevallen van gonorroe en sy.lis is in 2005 gedaald.
In figuur 2 zijn deze trends weergegeven voor mannen die seks hebben met mannen. Het aantal gevallen van soa en hiv is sinds 2003 continu toegenomen. Syfilis is in 2005 voor het eerst sinds jaren gedaald. Het aantal nieuwe hiv-diagnoses lijkt het sterkst gestegen bij mannen die seks hebben met mannen.

percentage hiv-diagnoses Het aantal consulten, en daarmee het aantal testen, is ook toegenomen in de afgelopen jaren.
Een toename van het aantal testen leidt zeer waarschijnlijk tot een toename van nieuwe hiv-diagnoses. Om te kijken of de stijging niet alleen door een toename van testen wordt veroorzaakt is het percentage positief berekend (%-positief = aantal gevonden gevallen van hiv-infectie / aantal testen).
In tabel 1 is het percentage positief weergegeven voor de jaren 2003-2005 per seksuele voorkeur. Daarbij is te zien dat het percentage positief voor vrouwen en heteroseksuele mannen niet is gestegen. Wel is het percentage positief bij mannen die seks hebben met mannen gestegen van 3,2% tot 5,1%.
Deze stijging is significant. Opgesplitst naar leeftijd is alleen een continue stijging te zien bij de leeftijdsgroepen van 35 tot en met 54 jaar. Bij de 40-44-jarigen steeg het percentage positief het meest, van 2,8% in 2003 tot 6,2% in 2005 (p=0,03).

voorlopige conclusie De trends bij het aantal gevallen van soa verschillen per soa en per seksuele voorkeur. Het aantal gevallen van chlamydia en hiv-infectie is in 2005 opnieuw toegenomen. Het aantal gevallen van syfilis en gonorroe is afgenomen. Bij mannen die seks hebben met mannen nam hiv-infectie het sterkst toe, maar ook gonorroe en chlamydia namen toe. Syfilis nam voor het eerst af in deze groep. De epidemie van LGV lijkt over zijn hoogtepunt heen te zijn. Het blijft wel van belang alert te zijn op deze ziekte bij mannen die seks hebben met mannen, omdat in de ons omringende landen nog steeds een flink aantal gevallen wordt gevonden.
De stijgende trend bij soa kan niet eenduidig worden verklaard en kan waarschijnlijk toegeschreven worden aan tal van factoren zoals actiever testen, verbeterde registratie, verhoogde alertheid op soa en toenemend onbeschermd anaal contact bij mannen die seks hebben met mannen. Het percentage positief is echter voor hiv bij mannen die seks hebben met mannen significant toegenomen, wat aangeeft dat de toename van het aantal testen niet de enige reden is voor een toename van het aantal hiv-diagnoses. Helaas kan geen onderscheid worden gemaakt tussen recent verworven en al langer aanwezige infecties.
Bij zowel de vrouwen als de heteroseksuele mannen was de stijging van chlamydia het grootst. Ook het percentage positief van chlamydia steeg significant¹, wat betekent dat de toename niet alleen aan het actiever testen kan worden toegeschreven.

Dit is de laatste rapportage van het SOA Peilstation. In 2006 is de structuur en financiering van de aanvullende curatieve soa-zorg veranderd met het gevolg dat ook de surveillance verandert. Dit zal leiden tot een trendbreuk voor de cijfers van 2006 met verschillende GGD’en en soa-poliklinieken.


Referentie

1. Boer M de & Laar MJW van de, Toename van Chlamydia
   en HIV. Infectieziekten Bul 2006; 17: 129-31