Meer aandacht voor groep seropositieve mannen met risicogedrag

Vincent Weggemans, freelance journalist
Tobias Dörfler, medewerker hiv/soa-bestrijding Schorer

‘Seropositieve homo’s vrijen weer onveilig.’ Het tv-programma Nova besteedde aan de vooravond van de presentatie weliswaar aandacht aan de Schorer Monitor 2007, maar de ronkende introductie deed de genuanceerde conclusies in het rapport geen recht. Althans, dat vond een deel van de zaal tijdens de presentatie van de Monitor, op 14 november 2007. De rest was juist blij met de aandacht, want – daarover was iedereen het wel eens – op het gebied van preventie valt nog veel te doen.

De Schorer Monitor 2007 is de vijfde in successie en de tweede waarvoor vooral via internet respondenten zijn geworven. Wederom hebben Schorer en de Universiteit Maastricht een zo groot mogelijke groep homo- en biseksuele mannen een vragenlijst laten invullen over hun seksuele geschiedenis en recent seksueel gedrag om zo een beter inzicht te krijgen in de gezondheidsrisico’s die deze mannen lopen. Dit jaar zijn onder meer vragen gesteld omtrent de uitwisseling van de hiv-status, drugsgebruik, hiv-optimisme, kennis over hiv, uitgaansgedrag en internetgebruik.
Hoewel het aantal op hiv geteste mannen is gestegen naar 63%, heeft nog altijd slechts 32% zich in het afgelopen jaar laten testen. Wim Zuilhof, senior medewerker hiv/soabestrijding bij Schorer, constateert dat het lopende preventiebeleid op dit gebied nog meer resultaat moet boeken. Zuilhof: ‘We promoten voortdurend dat mannen zich geregeld moeten laten testen, maar die boodschap komt misschien nog niet genoeg aan. Wat ons betreft laat iedereen zich in ieder geval eens per jaar testen op hiv en soa. Het aantal mannen dat meldt in het afgelopen jaar een soa te hebben gehad is weliswaar gedaald, maar nog steeds hoog. Mannen met hiv hebben vaker een soa en, zeker in combinatie met drugsgebruik en darkroombezoek, meer moeite de seks veilig te houden. We moeten in de komende periode meer aandacht besteden aan deze mannen, dat is wel duidelijk.’

standaardisering hiv-test Hoe stimuleer je mannen die seks hebben met mannen tot gezond seksueel gedrag? Er zijn vele campagnes gevoerd, maar om de hiv- en soa-zorg te kunnen verbeteren is er nog te weinig verbinding tussen alle op dit gebied actieve organisaties en instellingen. Schorer werkt samen met de GGD Amsterdam en de GGD Rotterdam-Rijnmond aan een speciale website over homogezondheid, die aan de hand van antwoorden op een online vragenlijst een specifiek gedragsadvies zal genereren.
Ook is er de mogelijkheid om online een verwijsbrief te krijgen om snel een hiv- en soa-test te laten doen. ‘Een goede aanvulling op wat er al is,’ vindt Onno de Zwart, clustermanager infectieziektebestrijding bij GGD Rotterdam-Rijnmond, ‘maar ik zou graag een opting-out-regeling willen hebben voor hiv-testen. Dat wil zeggen dat iedereen die langskomt bij een soa-polikliniek standaard een hiv-test krijgt aangeboden, tenzij daar vooraf expliciet vanaf wordt gezien.’ Harm Hospers, één van de samenstellers van de Monitor 2007 en in het dagelijks leven bijzonder hoogleraar experimentele gezondheidspsychologie aan de Universiteit van Maastricht, acht het sowieso hoog tijd dat de procedures en protocollen rondom hiv-testen worden geharmoniseerd: ‘Overal gaat het anders: wel of geen opting-out, wel of niet gratis, men hanteert eigen procedures. Het zou winst zijn als we die protocollen landelijk op één lijn kunnen krijgen. Als websites hivtesten promoten, dan moet het voor mannen die zich daarvoor aanmelden duidelijk zijn wat er precies gaat gebeuren. Of ze nu in Amsterdam of in Kampen wonen.’ Zuilhof vult aan: ‘Als we mensen stimuleren om naar soa-poli’s te gaan voor controle op hiv en soa, moeten de bereikbaarheid en toegankelijkheid daarvan wel worden verbeterd.’ Uit Schorer Monitor 2007 blijkt dat een aanzienlijk deel van de geteste mannen de uitslag krijgt zonder dat daar een persoonlijk gesprek aan wordt gekoppeld. Zuilhof: ‘Dat wordt mede veroorzaakt door de werkdruk bij de verschillende soa-poli’s en GGD-vestigingen. Praktisch gezien is het daarom verstandig de prioriteit te leggen bij post-test counseling bij een positieve uitslag voor hiv en soa.’

continuïteit Hoewel hiv-infectie blijvend een gevaarlijke ziekte is, heeft het ministerie van VWS seksuele gezondheid, waaronder soa en hiv, in het preventiebeleid niet op de prioriteitenlijst gezet. Dat is jammer, aangezien daarmee belangrijke subsidiemogelijkheden worden misgelopen. Er blijft structureel geld nodig om alle initiatieven en plannen naar wens te kunnen uitvoeren. Hospers: ‘De genoemde website over homogezondheid is een goed initiatief, maar het blijft een projectsubsidie. Hoe zit het met de continuïteit van de middelen? Pas als je reguliere financiering hebt, kun je de outreach ook op de lange termijn goed organiseren.’ Laurent de Vries, directeur van GGD Nederland, ziet wel mogelijkheden: ‘Hiv-preventie is nu misschien geen aandachtspunt voor VWS, maar er ligt wel een kabinetsplan over preventieve zorg. Zorg ervoor dat de lobby erop gericht is hiv-preventie in het zorgpakket te krijgen. Of verander het etiket “hivpreventie” in “seksualiteit en hulpverlening”, wie weet wat voor subsidiemogelijkheden dat creëert.’
Zuilhof: ‘Financiële zekerheid is beslist nodig. Om bijvoorbeeld de groep seropositieve mannen goed te kunnen benaderen hebben we op maat gesneden interventies nodig. Via internet zijn dergelijke interventies goed mogelijk, maar die behoeven zorgvuldige en intensieve voorbereiding. Dat kost geld. Geld dat nu goeddeels ontbreekt.’

gecoördineerde aanpak De vraag is wel met welke boodschap de heren en dames voorlichters op pad gestuurd moeten worden. Wie zich in de materie verdiept, komt op internet een woud aan gedragsadviezen tegen. Welke moet je kiezen?
‘Het is inderdaad erg onhandig als allerlei betrokken organisaties hun eigen slogans door elkaar gaan roepen,’ aldus Hospers. ‘Je moet niet eindeloos nuanceren, maar helder zijn, eenduidig.’ Zuilhof: ‘Daarom gaan wij één lijn trekken. Via alle ons ter beschikking staande kanalen – sites, folders, klinieken – gaan wij de gezondheidsadviezen in betere samenhang en specifieker gericht presenteren. In die nieuwe aanpak staat voor iedereen één uniforme boodschap voorop: bij seks hoor je overdracht van soa en hiv te voorkomen. Maar wij kunnen, hoe graag we dat ook zouden willen, niet overal tegelijk zijn. Daarvoor ontbreken ons eenvoudig de middelen.’ Voor die eenduidige boodschap én een betere langetermijnfinanciering is een gecoördineerde aanpak van preventie nodig. Schorer lijkt de aangewezen organisatie voor die regierol, ook omdat veel preventie in den lande beter kan. Zuilhof: ‘De regierol vervult Schorer natuurlijk al jaren, maar er zijn veel tegengestelde belangen en prioriteiten. Het is erg moeilijk om de betrokken organisaties op één lijn te krijgen.’ De Zwart: ‘Schorer moet zelf de boer op gaan en leuren. Het zal altijd lastig zijn met zoveel verschillende organisaties, dus zoek naar de punten waar wel overeenstemming over bestaat. De behoefte aan beter beschikbare informatie bijvoorbeeld, of de op maat gesneden interventies via internet, of het gemakkelijker verkrijgbaar maken van PEP. Er is genoeg waarmee we direct aan de slag kunnen.’

speerpunt schorerbeleid in 2008 Minus Altenburg, waarnemend directeur van Schorer, toont zich zeer tevreden met de reacties op Schorer Monitor 2007. ‘In de paneldiscussie kwam duidelijk naar voren dat onze collega’s de regierol van Schorer in de hiv-preventie onder homo’s waarderen en steunen.’ De Schorer Monitor laat zien dat de inspanningen van Schorer en GGD om het hiv-testpercentage en de hepatitis-Bvaccinatiegraad te verhogen hun vruchten afwerpen. Maar we zijn er nog lang niet, we moeten doorgaan met activiteiten op deze gebieden.’ De uitkomsten van de Monitor 2007 geven namelijk ook reden tot bezorgdheid, aldus Altenburg. ‘Ik maak me zorgen over de soa-cijfers en het percentage onbeschermde anale seks bij seropositieve mannen. Hiv-positieve mannen zullen voor Schorer in 2008 beslist een speerpunt van beleid zijn. Samenwerking is daarbij erg belangrijk. Een gezamenlijke voorlichtingsstrategie is van groot belang. Met de komst van de soa-centra zou dat nu moeten kunnen. Aandacht en middelen voor (collectieve) preventie dienen dan wel parallel te lopen met die voor curatie.

resultaten schorer monitor 2007 De Schorer Monitor is het landelijke onderzoek naar seksueel gedrag onder homo- en biseksuele mannen. Bijna 3.700 mannen hebben meegedaan aan dit digitale onderzoek van Schorer en de Universiteit Maastricht. Deze gegevens vormen een belangrijke basis voor het landelijke en regionale hiv/soa-preventiebeleid. Enkele in het oog springende resultaten: 63% van alle respondenten is ooit op hiv getest, de helft van hen in het afgelopen jaar; 31% van de mannen met losse partners heeft in de voorafgaande zes maanden één of meer keren onbeschermde anale seks gehad met deze partners. Meer onbeschermde anale seks vindt plaats in relatie met drugsgebruik, darkroombezoek en internetgebruik, vooral bij hiv-positieve mannen; Bijna de helft van alle respondenten die nietdragers zijn, (45%) is volledig gevaccineerd tegen hepatitis B; Bij slechts 12% van de hiv-negatieve uitslagen en bij 57% van de hiv-positieve uitslagen werd uitgebreid ingegaan op de gevolgen van de uitslag (post-test counseling); Van alle respondenten had 10% in het voorafgaande jaar één of meer soa. Bij hiv-positieven rapporteerde één op de drie een soa.

Dit artikel is een samenvatting van een paneldiscussie met John de Wit (Universiteit Utrecht), Harm Hospers (Universiteit Maastricht), Onno de Zwart (GGD Rotterdam), Laurent de Vries (GGD NL), Wim Zuilhof (Schorer) en Marianne van der Sande (RIVM). Het uitgebreide verslag kunt u lezen op www.schorer.nl/monitor.
Het eindrapport en de factsheets over de belangrijkste resultaten kunt u daar ook downloaden.
Het rapport is eveneens te bestellen via www.schorer.nl/shop