Wim Zuilhof - Schorer
Rik Koekenbier - GGD Amsterdam
Pepijn van Empelen - Erasmus MC
Pjer Vriens - GGD Rotterdam-Rijnmond

In 2005 besloot het Aids Fonds extra geld te investeren in verbetering van de hiv- en soabestrijding onder mannen die seks hebben met mannen (MSM). Schorer, GGD Amsterdam en GGD Rotterdam-Rijnmond werden verzocht met een gezamenlijke aanpak te komen.

In juni 2006 startten de voorbereidingen. Doordat voor een geheel nieuw en innovatief online aanbod werd gekozen namen deze veel tijd in beslag.
Van februari 2008 tot 1 februari 2009 werd de ontwikkelde aanpak, die MAN tot MAN was gaan heten, experimenteel in Amsterdam en Rotterdam uitgevoerd. De daarop uitgevoerde evaluaties geven inzicht in gebruik, waardering, bruikbaarheid en mogelijke gedragseffecten van deze aanpak.

de aanpak De focus ligt in de nieuwe aanpak op versterking van de samenhang in de hiv-/soa-bestrijding in beide steden, waardoor MSM intensiever en eenduidiger bereikt worden met (potentieel) effectieve interventies. De curatieve en niet-curatieve soa-bestrijding wordt daarbij als één werkveld met een gezamenlijk doel geïnterpreteerd. Als een zorgketen die MSM ondersteunt bij gezond seksueel gedrag, dat wil zeggen veilige seks, herhaald testen op hiv en soa, vaccineren tegen hepatitis B en, indien nodig, het slikken van PEP-medicatie. De adviezen die mannen waar ook in die keten mondeling of schriftelijk krijgen moeten gelijkluidend en coherent zijn. Een website, www.man totman .nl. is daarbij de centrale plek, the one stop shop om het eigen seksleven gezond te houden. Deze heeft de volgende onderdelen: - Seks-wijzer: advies op maat over de gezondheid van het eigen seksuele gedrag. In het verkregen persoonlijke advies wordt, waar relevant, verbinding gemaakt met eerder ontwikkelde effectieve internetinterventies. - Test Lab: de online mogelijkheid voor mannen uit Amsterdam en Rotterdam om zich, zonder daarvoor de poli te bezoeken, via een zelf ingevuld en gedownload aanvraagformulier bij een huisartsenlaboratorium, te testen op hiv en soa’s. - MANcyclopedie: een bladersysteem met veel info over homoseks, soa’s, hiv en gezondheid. - De PEP-check: info op maat over PEP en de beschikbaarheid daarvan. - Mijn MAN tot MAN: pagina’s met een persoonlijke inlogcode, waar eigen uitslagen van Test Lab en Seks-wijzer kunnen worden opgeslagen. - Nieuws: Actuele berichten over hiv, soa’s, homoseks en gezondheid.

Aanvullend worden via diverse media MAN tot MAN themacampagnes gevoerd om gezond seksueel gedrag en gebruik van de site te promoten.

opzet evaluaties De resultaten van de aanpak werden door middel van twee evaluaties verzameld:

1. Een evaluatie van het bereik, de waardering en mogelijke effecten van het aanbod: Aan de hand van gebruikersstatistieken is bekeken hoeveel mannen de site bezochten en van het aanbod gebruik maakten. Via twee enquêtes is gevraagd naar de waardering van gebruikers voor de site. Specifiek is het bereik van Seks-wijzer in kaart gebracht en is gebruikers gevraagd hoe zij het aan hen gegeven advies waarderen. Door analyse van data uit de Schorer Monitors 2007, 2008 en 2009 is op doelgroepniveau geanalyseerd of er indicaties zijn van gewenste verandering van (determinanten van) seksueel gedrag en hiv- en soa-testen en of deze zijn gerelateerd aan boodschappen die in het kader van MAN tot MAN worden gecommuniceerd.
2. Een studie naar gebruik, effectiviteit, bruikbaarheid en acceptatie van Test Lab, de online soa-testapplicatie: Voor meting van gebruik en effectiviteit zijn bezoekerscijfers bijgehouden, is gekeken wat bezoekers invulden op de intake vragenlijst, hoeveel bezoekers een verwijsbrief printten, gingen testen en wat hun testresultaten waren. Ter bepaling van de effectiviteit is het percentage gevonden infecties vergeleken met het percentage gevonden infecties op de soa-polikliniek. Voor meting van de bruikbaarheid en acceptatie is een onderzoek uitgevoerd onder gebruikers die de hele procedure doorlopen hadden.

resultaten Tijdens de onderzochte periode is de site door gemiddeld 400 unieke bezoekers per dag bezocht. Van deze 10 à 12 duizend bezoekers per maand kan 18 tot 25% worden getypeerd als intensief bezoeker. Van de respondenten aan de Schorer monitor 2009 zegt 27% www.man totman .nl inmiddels te kennen. Van de Amsterdamse en Rotterdamse respondenten is dat 39%. Ter beoordeling van vormgeving en inhoud van MANtotMAN.nl zijn gegevens uit de bezoekersenquête en het gebruikersonderzoek geanalyseerd. De 781 respondenten in deze gecombineerde dataset vinden de vormgeving duidelijk (77% in de bezoekersenquête en 87% in het gebruikersonderzoek), aantrekkelijk (69-70%), boeiend (65-67%) en handig (72-79%). Gevraagd naar een rapportcijfer voor de informatie in de MANcyclopedie en de nieuwsberichten geeft 84% in de bezoekersenquête en 92% in het gebruikersonderzoek een 7 of hoger. Van juli 2008 tot en met maart 2009 zijn in totaal 11.831 Seks-wijzer adviezen aangeboden, waarvan ongeveer 23% in een eigen ‘Mijn MAN tot MAN’ account werd opgeslagen. Op basis van gegevens uit de opgeslagen accounts lijken alle leeftijdsgroepen bereikt te worden, maar MSM jonger dan 26 jaar het meest. Van de accounthouders had 55% geen vaste relatie, 8% nog geen ervaring met homoseks, 62% in de voorgaande 6 maanden meer dan één sekspartner, is 37% nooit op hiv getest en was 4% hiv-positief. Het invullen van de Seks-wijzer wordt door de respondenten in het gebruikersonderzoek als begrijpelijk (90%), gebruiksvriendelijk (89%) en gemakkelijk (83%) ervaren. Daarnaast is deze respondenten gevraagd in hoeverre het gekregen Seks-wijzeradvies op hen van toepassing is. Het werd overwegend als persoonlijk relevant en motiverend ervaren. Ongeveer een van de tien respondenten ervoer het als minder persoonlijk relevant. Ook vond men het advies overwegend bruikbaar (69% bezoekersenquête, 78% gebruikersonderzoek), begrijpelijk (83- 88%), realistisch (68-78%), en betrouwbaar (66-68%).

Respondenten van het gebruikersonderzoek is gevraagd over welke thema’s men advies kreeg. Van de 250 die aangaven een testadvies te hebben gekregen meldt 51% vervolgens ook een test op hiv en/of soa’s vervolgens ook een test op hiv en/of soa’s te hebben gedaan, 37% dit niet te hebben gedaan maar (misschien) nog te gaan doen en 12% dit niet te hebben gedaan en ook niet van plan te zijn. Van degenen die naar aanleiding van het advies testten deed 78% dat zowel op hiv als soa’s, 15% alleen op soa’s, en 7% alleen op hiv.

Van de respondenten in Amsterdam en Rotterdam zegt 62% een test te hebben gedaan naar aanleiding van het advies tegenover 40% van degenen uit overige regio’s. Van deze 71 mannen uit Amsterdam en Rotterdam gaven 43 aan de test via Test Lab te hebben geregeld. Van de respondenten in Amsterdam of Rotterdam die zeiden zich mogelijk te laten testen (N=34), gaf ongeveer een derde aan dit waarschijnlijk of zeker via Test Lab te willen regelen, een derde dit zeker of waarschijnlijk niet via Test Lab te willen regelen en een derde twijfelde daarover. Test Lab werd door 3.555 personen bezocht. Daarvan kregen er 1.273 na het invullen van de vragen een verwijzing: 1.041 (82%) naar Test Lab en 232 (18%) naar een soa-poli. Van de 1.041 naar Test Lab verwezen mannen gingen 532 (51%) naar een huisartsenlaboratorium om te testen. Van al deze cliënten zijn de uitslagen online gebracht, gemiddeld binnen 8 dagen, en in 99% van de gevallen is de uitslag door de cliënt bekeken. Zoals gehoopt meldden alle cliënten met een positieve uitslag zich bij de soa-polikliniek voor vervolgonderzoek en behandeling.
Veel van de gevonden soa’s hadden tot dan een asymptomatisch verloop. Dit is in lijn met het streven om via Test Lab vooral asymptomatische soa’s op te sporen. Opmerkelijk is dat minder hiv-infecties werden gevonden dan op basis van prevalentiecijfers op de soa-polikliniek kon worden verwacht. Van alle via Test Lab geteste cliënten had 17% een soa. Identiek aan de Amsterdamse soa-polikliniek werd bij 42% van de cliënten met hiv een soa gevonden.

Van de 532 Test Lab testers vulden 256 een gebruikersenquête in. Daarvan gaf 28% aan nooit eerder op de soa-polikliniek te zijn geweest. Op de vraag of door Test Lab de drempel voor soa/hiv-testen is verlaagd geeft 91% een bevestigend antwoord. Op een schaal van 1 t/m 10 waarderen zij Test Lab met een 7. Op een schaal van 1 t/m 5 geven zij een 4,5 voor bruikbaarheid. Cliënten met een positieve testuitslag scoren hier significant lager (4,0) dan cliënten met een negatieve uitslag (4,6). Op acceptatie werd een 4,0 gescoord. Wederom geven cliënten met een positieve uitslag (3,6) een lagere score dan cliënten met een negatieve uitslag (4,1). Onder de respondenten aan de monitors blijken degenen die MANtotMAN.nl kennen ten aanzien van regelmatig testen een positievere attitude en een sterkere intentie te hebben. Zij hadden zich ook vaker in de voorgaande 12 maanden laten testen. Een ander opmerkelijk gegeven is dat respondenten die MANtotMAN.nl kennen over PEP veel vaker meer kennis blijken te hebben dan de andere respondenten.

conclusies Hoewel de evaluaties voldoen aan eisen die aan een goede projectevaluatie worden gesteld, kan door het ontbreken van controlegroepen niet onomstotelijk worden vastgesteld dat de waargenomen verschillen in kennis, attitude, intentie en gedrag herleidbaar zijn tot de MAN tot MAN aanpak. De bevindingen stemmen echter optimistisch en de doelstellingen lijken in termen van bereik, versterking van de zorg in de doelregio’s en verandering in kennis, attitudes, intenties en gedrag van MSM ten behoeve van gezonde seks, gehaald.

De MAN tot MAN aanpak heeft belangrijke winstpunten:

• De doelgroep wordt bereikt en het lijkt bij te dragen aan veranderingen in determinanten en gedrag betreffende seksuele gezondheid
• Testlab blijkt een applicatie waarmee testen op hiv en soa’s kan worden bevorderd en infecties effectief kunnen worden opgespoord
• Het bereik, herhaald bezoek en de waardering geven voldoende grond voor de conclusie dat de site een goed platform is voor disseminatie van internetinterventies. De evaluaties laten tevens zien waar de onderzochte onderdelen kunnen worden verbeterd. Test Lab kan cliënten met een positieve uitslag misschien sneller een meer gedetailleerde uitslag leveren en voor symptomatische en gewaarschuwde cliënten kan de routing wellicht worden verbeterd. Mannen met hiv kunnen in Test Lab mogelijk ook op hepatitis-C-virus worden getest. Ook wordt bekeken of hepatitis-B-vaccinaties er aan kunnen worden gekoppeld. Het Seks-wijzeradvies heeft niet in alle gevallen het gewenste effect. Dit zou kunnen verbeteren door het verder uit te breiden met effectieve interventies.

Gezien de bemoedigende resultaten van deze experimentele aanpak wordt MAN tot MAN gecontinueerd, waar mogelijk verbeterd en uitgebreid. In Amsterdam en Rotterdam wordt het Test Lab aanbod voortgezet en verbeterd. Met andere GGD’en en GGD-soa-poliklinieken wordt nu bekeken of er mogelijkheden zijn voor een Test Lab aanbod in hun regio.