J. Mikolajczak, Universiteit Maastricht

Marks G, Crepaz N, Senterfitt JW, Janssen RS. Meta-analysis of high-risk sexual behavior in persons aware and unaware they are infected with HIV in the United States. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes 2005; 39, 446-53.

Naast individuele voordelen die verbonden zijn aan het kennen van je serostatus en het vroegtijdig achterhalen van hiv-infectie, blijkt uit recente studies dat dit ook een positief effect heeft op seksueel risicogedrag. Zo blijken hiv-positieve individuen zich significant veiliger te gaan gedragen wanneer ze hiervan op de hoogte zijn. De meta-analyse die in dit referaat wordt besproken en toegelicht laat dit zien en levert de meest recente wetenschappelijke bijdrage aan dit thema.

Met de beschikbaarheid van de zogenoemde Highly Active Antiretroviral Therapy (HAART) in 1996 werd de omslag in het Nederlandse hiv-testbeleid, van terughoudend naar actief promoten van testen, ingeleid. Vanaf dat moment groeide het besef dat het uitvoeren van een hiv-test en het vroegtijdig achterhalen van een hiv-infectie meer voordelen heeft dan nadelen. Voor het individu waren de belangrijkste voordelen vanaf dat moment een verlenging van de levensduur evenals een verhoging van de kwaliteit van leven. Verder blijkt uit recent onderzoek dat betere voorbereiding op behandeling, een grotere keuze uit behandelvormen en de mogelijkheid om een netwerk van steunverleners te zoeken, subtiele maar wel belangrijke voordelen zijn die eveneens samenhangen met vroege detectie van hiv-infectie.¹
Lange tijd is het onduidelijk geweest of (vroege) detectie van hiv-infectie, naast individuele voordelen, ook bijdraagt aan een vermindering van seksueel risicogedrag, waardoor de verspreiding van hiv in de populatie vermindert. Een door Weinhardt et al uitgevoerde meta-analyse, waarin de relatie tussen hiv-testen en counselen enerzijds en seksueel gedrag anderzijds werd onderzocht, bracht hierin duidelijkheid.² Op basis van 27 gepubliceerde studies werd geconcludeerd dat hiv-testen en counselen tot een significante reductie leidt van seksueel risicogedrag bij individuen die hiv-positief bleken, maar niet bij hiv-negatieve individuen. Deze laatste groep ging zich overigens niet onveiliger gedragen, een bevinding die het idee dat een negatief testresultaat leidt tot een toename in seksueel risicogedrag ontkrachtte.

Onlangs werd door Marks et al een meta-analyse uitgevoerd waarin, alleen onder hiv-positieve personen, de relatie tussen al dan niet op de hoogte zijn van hiv-infectie en seksueel risicogedrag (onbeschermde anale of vaginale seks) werd onderzocht. Bij het uitvoeren van de meta-analyse werden in totaal 11 Amerikaanse studies in beschouwing genomen. Bij zes daarvan werd de prevalentie van seksueel risicogedrag vergeleken tussen hiv-positieven die op de hoogte waren van hun hiv-infectie en hiv-positieven die daar niet van op de hoogte waren (tussengroepvergelijking). In de overige vijf studies werd seksueel risicogedrag in een bepaalde periode voor detectie van hiv-infectie vergeleken met seksueel risicogedrag in dezelfde - even lange - periode na detectie (binnengroepvergelijking). Voor beide type studies werd een prevalentie-ratio berekend waarmee het percentage reductie in seksueel risicogedrag kon worden uitgedrukt. Tevens werd voor het uitvoeren van de meta-analyse een factor berekend waarmee het effect van sero-sorting, het zoeken naar en selecteren van sekspartners die eveneens hiv-positief zijn, gecorrigeerd kon worden. Uit de analyse waarbij geen rekening werd gehouden met sero-sorting blijkt er tussen beide groepen hiv-positieven (wel of niet op de hoogte) een verschil van 53% te zijn. Wanneer rekening wordt gehouden met sero-sorting, blijkt dit verschil zelfs op te lopen tot 68%. In beide gevallen bleek het verschil significant groter in de zes studies waarin een tussengroepvergelijking werd gemaakt dan in de vijf met een binnengroepvergelijking.
Marks et al concluderen dat de prevalentie van seksueel risicogedrag significant lager is onder hiv-positieven die op de hoogte zijn van hun hiv-infectie dan onder hiv-positieven die hiervan niet op de hoogte zijn. Op basis van hun bevindingen pleiten de onderzoekers voor een gedifferentieerde benadering binnen hiv-preventie, met enerzijds interventies gericht op het stimuleren van hiv-testen, zodat meer hiv-positieven op de hoogte raken van hun hiv-infectie, en anderzijds gedragsinterventies die zich richten op hiv-preventie bij zowel hiv-positieve personen als individuen die risico lopen van hiv-infectie.

Als kritische noot, bij een verder goed uitgevoerde meta-analyse, moet worden opgemerkt dat geen rekening is gehouden met partnerstatus van de respondenten. Onderzoek bij mannen die seks hebben met mannen laat bijvoorbeeld zien dat het omgaan met een hiv-positieve diagnose en seksueel (risico)gedrag verschilt ten aanzien van (een) vaste en/of losse partner(s). Tevens blijft in de meta-analyse onderbelicht dat in vergelijking met hiv-negatieve personen, hiv-positieve in absolute termen nog steeds meer seksueel risicogedrag vertonen.³Echter, van dit laatste lijken de auteurs zich wel degelijk bewust, gezien het voorstel om naast het stimuleren van hiv-testen blijvend aandacht te besteden aan interventies gericht op het reduceren van seksueel risicogedrag onder hiv-positieve mensen.

Literatuur

1. Chadborn TR, Baster K, Delpech VC, et al. No time to wait: how many HIV-infected homosexual men are diagnosed late and consequently die? (England and Wales, 1993-2002). AIDS 2005; 19, 513-20.
2. Weinhardt LS, Carey MP, Johnson BT, Bickham NL. Effects of HIV counseling and testing on sexual risk behavior: a meta-analytic review of published research, 1985-1997. Am J Publ Health 1999; 89, 1397-1405.
3. Hospers HJ, Kok G, Harterink P, Zwart O de. A new meeting place: chatting on the Internet, e-dating and sexual risk behaviour among Dutch men who have sex with men. AIDS 2005; 19, 1097-1101.