M. Heijnen, GGD Nederland
R. Vet, Universiteit Utrecht
A. Nijman, Schorer 
E. Siedenburg, GGD Amsterdam
Q. Waldhobera, GGD Nederland

Doel homohep.nl
Zes op de tien mannen die seks hebben met mannen (MSM) weten niet dat ze zich gratis kunnen laten vaccineren tegen hepatitis B blijkt uit NIPO-TNS onderzoek in opdracht van Schorer. Studies van Universiteit Maastricht en Schorer tonen aan dat internet een goed medium is om MSM te bereiken; ook laagopgeleide mannen en jonge mannen die via de traditionele kanalen zoals horeca minder goed te bereiken zijn^1,2. Daarom heeft GGD Nederland samen met Schorer, Universiteit Utrecht en GGD Amsterdam een internetsite ontwikkeld: www.homohep.nl. De site is bedoeld om MSM die een afspraak willen maken voor vaccinatie tegen hepatitis B laagdrempelig te faciliteren én om MSM die twijfelen of ze zich willen laten vaccineren, te motiveren dat te doen. Dit in het kader van de landelijke campagne om gedragsgebonden risicogroepen, waaronder MSM, te vaccineren tegen hepatitis B^3,4.

Vooronderzoek
Om de site zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de doelgroep, heeft Universiteit Utrecht via internet een studie uitgevoerd voorafgaand aan de bouw van de website. Deze studie maakt deel uit van promotieonderzoek naar gedragsbeïnvloeding van MSM. Via stellingen werd achterhaald waar barrières voor vaccinatie liggen bij de deelnemers. Vervolgens is geprobeerd die barrières weg te nemen door een tekst-op-maat aan te bieden. Verder werd de deelnemer gestimuleerd om met zich zelf af te spreken ‘waar’, ‘wanneer’ en ‘hoe’ hij een vaccinatieafspraak gaat maken. De onderzochte voorlichtingsstrategieën blijken effectief om MSM te stimuleren zich te laten vaccineren. Zo blijkt een tekst gericht op het wegnemen van barrières de motivatie van MSM om een vaccinatie te halen te verhogen. Daarnaast blijkt dat mannen die een concreet plan maakten voor een vaccinatieafspraak, zich 2½ keer zo vaak laten vaccineren dan mannen die geen plan maakten.

Opzet website
Deze onderzoeksresultaten zijn verwerkt in www.homohep.nl. Bezoekers die twijfelen of vaccinatie voor hen zinvol is kunnen informatie opvragen over hepatitis B en vaccinatie, en stellingen aanklikken waarin ze zich herkennen. Afhankelijk van de gekozen stellingen verschijnt vervolgens een scenario-tekst. In de scenario-tekst vertelt een homoseksuele man zijn persoonlijke ervaring met een barrière tot vaccinatie en hoe hij die heeft overwonnen. Verder worden de bezoekers via vragen gestimuleerd om een concreet plan te maken ‘waar’, ‘hoe’ en ‘wanneer’ ze een vaccinatieafspraak gaan maken (implementatie-intenties). Op de website is een ‘tool’ om het telefoonnummer van de dichtst bij zijnde GGD of een GGD naar keuze op te zoeken. Tevens kan direct on-line een vaccinatieafspraak gemaakt worden bij GGD Amsterdam.
Bezoekers van de website die al weten dat ze een afspraak willen maken voor vaccinatie kunnen direct naar de on-line agenda van GGD Amsterdam of het telefoonnummer opzoeken van de GGD in hun buurt. In de on-line agenda kiest de bezoeker zelf, zonder persoonsgegevens op te geven, een dag en tijdstip waarop hij gevaccineerd wil worden. Het tijdstip, adres van de GGD en afspraaknummer kan hij printen. Optioneel kan hij zich laten herinneren aan de afspraak door een 06-nummer of e-mail adres op te geven. Via de optie ‘mail a friend’ kan een bezoeker een bekende op de site attenderen met een e-mail. Zie figuur 1 voor het stroomschema van de website.

Werving bezoekers
Via diverse (media)kanalen wordt de website onder de aandacht van de doelgroep gebracht. Schorer heeft de ‘look’ van de website en de daarop aansluitende wervingscampagne laten ontwerpen (figuur 2). Er zijn posters en bierviltjes gemaakt die GGD’en verspreiden op ontmoetingsplaatsen voor MSM in hun regio en Schorer in Amsterdam. Schorer zorgt dat er banners geplaatst worden op alle belangrijke chatboxen en dating-sites. De banner (een elektronische advertentie) brengt je, wanneer je die aanklikt, direct naar homohep.nl. GGD’en gebruiken deze banner ook op hun website. Daarnaast verzorgt Schorer advertenties en artikelen in bladen specifiek voor MSM. De optie ‘mail a friend’ op homohep.nl is gemiddeld 38 keer per week gebruikt.

Resultaten
Homohep.nl is sinds 1 juli 2005 on-line. Tot en met 15 januari 2006 (28 weken) zijn er 13.993 bezoekers op homohep.nl geweest. Dat is gemiddeld 500 per week. Slechts 8% daarvan is via een banner op de site gekomen. Een vijfde van de bezoekers is verder gegaan dan de homepage (figuur 1). Alle stellingen worden aangeklikt dus alle genoemde barrières leven bij de bezoekers (tabel). Zestig procent van de mannen die aangeven dat ze ‘later on-line’, ‘telefonisch’ of ‘misschien later’ een afspraak willen maken, komt bij de ‘implementatie-intenties’. Uit het vooronderzoek bleek dat MSM die een concreet plan maakten voor een vaccinatieafspraak zich 2½ keer zo vaak laten vaccineren dan mannen die geen plan maakten. De redenen die genoemd worden waarom men zich niet wil laten vaccineren, bevestigen de barrières verwoord in de stellingen. Verder worden praktische bezwaren genoemd zoals ‘te duur’ (terwijl het gratis is) en ‘bang voor prikken of bijwerkingen’. We kunnen niet nagaan tot hoeveel telefonische afspraken de website met wervingscampagne heeft geleid, maar er lijkt een toename in het aantal gevaccineerde MSM te zijn. De instroom van MSM per half jaar in de landelijke vaccinatiecampagne nam sinds 2004 steeds af. De tweede helft van 2005, toen de website met wervingscampagne gelanceerd was, toont een toename van het aantal MSM (figuur 3).

On-line agenda
Er zijn 154 on-line afspraken gemaakt tussen juli 2005 en half januari 2006, waarvan er 55 (36%) zijn nagekomen. Vanaf december 2005 is het verplicht om bij het maken van een on-line afspraak een e-mail adres of 06-nummer in te vullen. Dit heeft niet geleid tot minder afspraken tot half januari. Verplicht contactgegevens opgeven heeft mogelijk een positief effect op het aantal nagekomen afspraken (35% versus 37% vóór en ná respectievelijk). Er zijn meer on-line gemaakte afspraken nagekomen dan is geregistreerd omdat de GGD registratie soms is vergeten. Bovendien heeft de GGD mannen waarvan een 06-nummer bekend was gebeld. Dit heeft soms alsnog tot een afspraak geleid. Tot slot gaven enkele mannen aan dat ze on-line een afspraak hadden gemaakt bij GGD Amsterdam maar elders een vaccinatie gehaald hebben. Overigens komt ook een aanzienlijk deel van de personen die telefonisch een afspraak hebben gemaakt niet opdagen, maar dat percentage is waarschijnlijk wel lager dan bij de on-line agenda.
GGD Amsterdam wil de on-line agenda handhaven omdat die zonder extra inspanning extra klanten oplevert waarvan een deel aangeeft dat ze nog niet eerder van de campagne hadden gehoord. Voor andere mannen is het het laatste zetje geweest om een afspraak te maken. De mannen die van de on-line agenda gebruik hebben gemaakt vinden het een goede service.

Conclusie
Homohep.nl lijkt een extra manier om MSM te werven voor gratis hepatitis B vaccinatie. Om bezoekers op een website te krijgen, is het zinvol om een mix van wervingsstrategieën in te zetten en niet alleen banners te plaatsen.
Tot hier 1098 woorden

Referenties

1. Hospers HJ, Dörfler TT, Zuilhof W. Monitoronderzoek 2003 (factsheet 4), www.monitoronderzoekonline.nl.
2. Hospers HJ, Dörfler TT, Zuilhof W. Monitoronderzoek Amsterdam 2004 (factsheet 6), www.monitoronderzoekonline.nl.
3. Waldhober Q, Heijnen M-L. Landelijk bereik van HBV-vaccinatiecampagne risicogroepen. Infectieziekten Bulletin 2003; 14, 249-53.
4. Heijnen M-L, Waldhober Q, Siedenburg E, al Taqatqa, Huijsen R, de Vries M. Hepatitis-B-vaccinatiecampagne gedragsgebonden risicogeroepen op koers. Infectieziekten Bulletin 2004; 15, 342-8.