Filippo Zimbile, programmaleider publieksvoorlichting Soa Aids Nederland 

In Nederland zijn er tegenwoordig condooms te kust en te keur, voor elk wat wils en de distributie is heel behoorlijk. Condoomleveranciers weten de beoogde seksueel actieve Nederlanders wel te vinden. Algehele beschikbaarheid van condooms is een belangrijke voorwaarde voor veilig vrijgedrag, maar waar het nu vooral om gaat is het kopen en bij de hand hebben. Daarbij zijn nog lastige hindernissen te nemen.

Condooms kun je in Nederland niet alleen op steeds meer plaatsen kopen, ook het aantal aanbieders (merken) neemt toe. Behalve bij de drogist en seksshop, kun je tegenwoordig bij de HEMA (huismerk) terecht of je krijgt ze als student toegestuurd bij het afsluiten van je zorgverzekering. Een aantal Jeugd Informatie Punten (JIP’s) verkoopt tegenwoordig ook condooms. Verder is het aanbod via internetsites de afgelopen jaren flink toegenomen. De brede beschikbaarheid van condooms en de grotere keuze tussen soorten, merken en prijzen, is een goede ontwikkeling die het veilig vrijgedrag van jongeren positief kan bevorderen. Maar met alleen een ruime beschikbaarheid zijn we er nog niet. Jongeren zullen eveneens hun schroom moeten overwinnen bij het kopen van condooms en zich beter moeten voorbereiden op (onverwachte) sekssituaties. Het niet op het juiste moment beschikbaar hebben van een condoom blijkt nog altijd een belangrijke reden voor onveilig vrijgedrag en is daarom al jaren een belangrijk thema voor de Vrij Veilig Campagne. bergen en beren bij de kassa Van de heteroseksuele jongeren (15-35 jaar) die met losse partners hebben gevreeën, geeft eenderde (34%) aan dat het in het afgelopen halfjaar wel eens is voorgekomen dat ze een condoom nodig hadden maar er geen bij de hand hadden. Bijna de helft (48%) van deze jongeren heeft vervolgens onderschermde vaginale seks gehad. Nogal wat jongeren lijken zich te laten verrassen door een seksuele situatie. Een logische en praktische tip aan jongeren zou daarom zijn: zorg dat je altijd een condoom op zak hebt. Maar zo gemakkelijk blijkt dat niet te zijn.

Waar kopen jongeren condooms? Bron: Veilig Vrijen bij Jongeren, RNG 2006

Een eerste drempel ervaren jongeren al bij de aanschaf van condooms. Meer dan 80% koopt condooms bij de drogisterij. Veel jongeren kijken als een berg op tegen de eerste keer condooms aanschaffen. Van de jongeren zonder koopervaring lijkt een meerderheid (bijna 60%) het (erg) moeilijk om condooms in een winkel te kopen. In de praktijk blijkt het weliswaar mee te vallen, maar van de jongeren met koopervaring, vindt nog steeds een kwart het (erg) moeilijk. Meisjes kopen minder vaak condooms dan jongens, en vinden het kopen bovendien lastiger. Relatief veel meisjes verwachten dat hun partner voor de condooms zorgt.

online bestellen Het internet lijkt een geschikt alternatief voor jongeren die schroom ervaren in de winkel. Condooms kunnen online besteld worden en worden thuis in een neutrale verpakking afgeleverd, zodat huisgenoten niet kunnen zien wat er in het pakketje zit. Toch maakt maar een betrekkelijk klein deel van de jongeren hier gebruik van. Van de jongeren die seks hebben met losse of vaste partners bestelt minder dan 10% condooms via het web. Onder de groep jongeren zonder seksuele ervaring lijkt de online klandizie toe te nemen. In de periode 2004-2005 is binnen deze groep het aantal bestellers bijna verdubbeld van 7% naar 13%. Een mogelijke drempel voor het online bestellen van condooms is de betaalwijze. Daarnaast roepen thuis afgeleverde post-pakketjes – hoe neutraal ook verpakt – vaak vragen op van medehuisgenoten.

bij de hand Als het condoom eenmaal is aangeschaft, moet die ook op het juiste moment voor handen zijn. Van de jongeren die seks hebben met losse partners, heeft slechts eenderde (36%) (bijna) altijd een condoom op zak. Bij de jongens is dat bijna de helft (48%) terwijl dit voor maar een kwart van de dames geldt. Condooms worden vooral meegenomen wanneer men een date heeft (68%), op vakantie (66%) en bij het uitgaan (51%).

automaten voor de uitgaanders Van de uitgaande jongeren die seks hebben met losse partners neemt de helft dus geen condooms mee. Eenderde (36%) van deze jongeren is het (helemaal) eens met de stelling dat ‘als je condooms nodig hebt, je ze vaak niet bij de hand hebt’. Voor deze jongeren kan een condoomautomaat in uitgaansgelegenheden een uitkomst bieden. In 2005 en 2006 heeft het Vrij Veilig Campagneteam in samenwerking met jongerenteams van een groot aantal GGD-en in meer dan 30 steden de beschikbaarheid van condoomautomaten in populaire uitgaansgelegenheden onderzocht.
Gemiddeld blijkt in net iets minder dan de helft een automaat beschikbaar te zijn. Horeca-ondernemers die niet over een automaat beschikken, geven als motivatie regelmatig argumenten die op misverstanden berusten. Het gaat daarbij om misvattingen betreffende onderhoud en winstdeling. En-kelen hebben meer principiële bezwaren en reageren met de opmerking dat je toch ook geen tandenborstelautomaat op de wc hangt. Daarnaast zijn de condoomautomaten vo-gens de horeca-ondernemers ook sloopgevoelig en weinig aantrekkelijk vormgegeven.

het horeca-oog wil ook wat In de komende campagneperiode beoogt de Vrij Veilig Campagne de beschikbaarheid van condoomautomaten in horecagelegenheden te bevorderen. Een ontwerpopdracht voor een nieuwe generatie condoomautomaten met studenten industrieel ontwerpen van de TU-Delft maakt hiervan deel uit. Naast vertegenwoordigers van de eindgebruikers (jongeren) en exploitanten van de automaten, wordt ook een aantal horeca-ondernemers bij dit project betrokken. Hierdoor worden ook hun wensen bij de ontwikkeling betrokken.
Daarnaast blijft de campagne de jongeren wijzen op het belang altijd condooms mee te nemen.