Landelijke hepatitis-C-voorlichtingscampagne

Loes Singels, Senior medewerker bij het NIGZ, coördinator van de hepatitis-C-campagne

De huisarts speelt een centrale rol bij beoordeling van het gelopen risico Van de intraveneus druggebruikers heeft naar schatting tussen de 60 en 80% hepatitis C

De beschikbaarheid van een effectieve behandeling tegen hepatitis C is een reden om mensen beter te informeren over de risico’s van deze ziekte. Daarom is een informatiecampagne opgezet, gericht op het algemene publiek en op risicogroepen. Na een proeffase zal de uiteindelijke campagne najaar 2008 van start gaan.

achtergrond De behandelmogelijkheden van hepatitis C zijn sinds begin 2000 sterk verbeterd. Het hepatitis-C-virus (HCV) wordt overgedragen via bloedbloedcontact. Het veroorzaakt een ontsteking aan de lever, die uiteindelijk kan leiden tot levercirrose of leverkanker. Met de nieuwe behandeling kan bij zeker de helft van de geïnfecteerde dragers een ernstige leverziekte worden voorkomen. Vanaf begin 2007 is daarom een informatiecampagne over hepatitis C ontwikkeld voor zowel het algemene publiek als voor specifieke risicogroepen. Het doel hiervan is de kennis over hepatitis C en het risicobewustzijn te vergroten en het zoeken naar informatie en het zich laten testen te stimuleren. De voorlichtingscampagne wordt vooraf gegaan door een proeffase, om een optimaal campagneontwerp te kunnen ontwikkelen. Voor de verschillende doelgroepen wordt een gerichte aanpak op maat uitgeprobeerd. De resultaten van de proefprojecten worden vertaald in een optimale strategie voor landelijke implementatie. Die is gepland vanaf najaar 2008.
Deze campagne wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband van: Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ), Nationaal Hepatitis Centrum (NHC), Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde Universitair Medisch Centrum Utrecht, Trimbos-instituut, Stichting Mainline, GGD Nederland en GGD Rotterdam- Rijnmond. De campagne wordt gefinancierd door ZonMw.

doel en doelgroepen Het doel van de campagne is om bij het algemeen publiek de kennis over hepatitis C te vergroten en mensen na te laten denken over een eventueel gelopen infectierisico. Vervolgens gaat het erom dat mensen die risico hebben gelopen meer informatie zoeken en afwegen of ze zich willen laten testen.

Doelgroepen van deze campagne zijn mensen die voor 1992 een bloedtransfusie hebben gehad, mensen die drugs injecteren (of dit deden), personen uit HCV-endemische gebieden en personen die in deze gebieden medische behandelingen hebben ondergaan. De campagne richt zich ook expliciet op intermediairs, zoals huisartsen, medewerkers van GGD’en en van instellingen voor verslavingszorg.

In landen waar hepatitis C veel voorkomt, zoals Spanje, Turkije en Egypte, is het infectierisico groter en zijn er extra risico’s, zoals bij behandeling door een tandarts of acupuncturist, een injectie of operatie, het zetten van een tatoeage of piercing.

campagneboodschap De massamediale campagneboodschap, gericht op de gehele Nederlandse bevolking, luidt: ‘Heeft u kans op hepatitis C? Check uw risico.’ Wie risico heeft gelopen wordt gestimuleerd meer informatie te zoeken. De huisarts speelt een centrale rol bij het beoordelen van het gelopen risico. Deze boodschap wordt verspreid via folders, posters, krantenadvertenties en radiospotjes. Meer informatie is beschikbaar via de website www.hebikhepatitis.nl en via een telefonische vraagbaak.

regionale en lokale activiteiten Er zijn drie proefprojecten die ieder op een aparte doelgroep zijn gericht: het algemene publiek, druggebruikers en allochtonen. De twee laatstgenoemde groepen zijn vaak moeilijk te bereiken via algemene publieksinformatie. Tegelijkertijd hebben mensen uit deze groepen juist een grotere kans op HCV-infectie dan de gemiddelde Nederlander. Daarom is voor hen een andere strategie ontwikkeld.

De algemene publiekscampagne wordt als proef uitgevoerd in Amersfoort en Apeldoorn, in nauwe samenwerking met de daar werkzame huisartsen. Er worden posters en folders verspreid en ook zal de regionale radio worden ingeschakeld. Dit onderdeel van de campagne is begonnen op 1 oktober 2007, World Hepatitis Awareness Day.

Het proefproject gericht op druggebruikers vindt plaats bij verschillende instellingen voor verslavingszorg in Rotterdam en Dordrecht. Met cliënten daar worden individuele gesprekken gevoerd over hepatitis C. Wie wel eens drugs heeft gespoten met eerder door anderen gebruikte materialen loopt een groot risico besmet te zijn met HCV. Van de druggebruikers die wel eens drugs hebben gespoten, heeft naar schatting tussen de 60% en 80% hepatitis C. Omdat druggebruikers vaak geen of slecht contact hebben met de reguliere gezondheidszorg, krijgen zij informatie over hepatitis C via instellingen voor verslavingszorg. De uitvoering van dit proefproject is begonnen in juni 2007.

Het proefproject gericht op Turken, Marokkanen en Surinamers wordt uitgevoerd door de GGD in de regio’s Rotterdam en Dordrecht. Zij hebben doorgaans een hoger infectierisico dan autochtone Nederlanders, omdat in Suriname, Turkije en Marokko hepatitis C vaker voorkomt dan in Nederland. Zij zijn vaak slecht te bereiken met algemene publieksinformatie. Deze groepen worden benaderd via zowel zorginstellingen en voorlichtingsbijeenkomsten in de eigen taal als tijdens bijeenkomsten en feesten van zelforganisaties. Ook de allochtone media worden ingeschakeld. De uitvoering is gestart in september 2007.

bijscholing intermediairs

huisartspraktijk Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) heeft een Programma voor Individuele Nascholing (PIN) ontwikkeld voor hepatitis C. In het kader van de campagne worden op basis van de PIN cursussen georganiseerd voor huisartsen in Amersfoort. Ook zijn er cursussen voor praktijkondersteuners en -assistenten. De nadruk van de scholing ligt op herkenning van risicogroepen, klinische kenmerken van hepatitis C en op diagnostiek en behandeling. De scholing is geaccrediteerd en sluit aan bij de NHG-Standaard over hepatitis die in januari 2008 is verschenen (www.nhg.artsennet.nl).

vetc-ers en allochtone zorgconsulenten Het NIGZ heeft in samenwerking met GGD Rotterdam-Rijnmond een bijscholing over hepatitis C voor Voorlichters eigen taal en cultuur (Vetc-ers) en allochtone zorgconsulenten ontwikkeld. Hierin wordt hepatitis C als ziekte besproken en er is aandacht voor de voorlichting aan individuen en groepen. In de groepsdiscussies als voorbereiding op de campagne kwam een aantal aandachtspunten voor wel/niet testen naar voren. In de bijscholing wordt stilgestaan bij deze specifi eke aandachtspunten.

artsen en verpleegkundigen in de verslavingszorg Stichting Mainline en het Trimbos- instituut hebben een training ontwikkeld voor verpleegkundigen en artsen in de verslavingszorg. Tijdens de training worden verpleegkundigen en artsen bijgeschoold over hepatitis C en leren zij counselingvaardigheden. De training heeft als doel artsen en verpleegkundigen concrete handvatten te geven om met hun patiënten hepatitis C te bespreken.

evaluatie In het voorjaar van 2008 zullen de resultaten van de drie proefprojecten bekend zijn. We weten dan hoeveel mensen op zoek zijn gegaan naar meer informatie en hoeveel mensen zich hebben laten testen. Ook stellen we vast of er door de campagne meer mensen met hepatitis C zijn gevonden dan anders. Daarbij wordt gekeken of patiënten en zorgverleners tevreden zijn met de wijze waarop de campagne is verlopen en welke onderdelen vooral effectief zijn geweest.

Op basis van de resultaten worden plannen voor een landelijke campagne uitgewerkt. Deze zal waarschijnlijk in het najaar van 2008 van start gaan.