Paula van Leeuwen, coördinator Nationaal Hepatitis Centrum

Het Nationaal Hepatitis Centrum (NHC), opgericht in 1995, is een kenniscentrum voor hepatitis dat bijdraagt aan de bestrijding van virale hepatitis door het verzamelen, coördineren, ontwikkelen en verspreiden van expertise met betrekking tot preventie, diagnostiek en behandeling van hepatitis. Dit artikel geeft de belangrijkste activiteiten weer.

diversiteit aan structurele activiteiten De activiteiten van het NHC kunnen verdeeld worden in een aantal onderdelen:
a. Uitvoeren van projecten en campagnes.
b. Ontwerpen en verspreiden van voorlichtingsmateriaal over hepatitisvirussen en de ziekte voor patiënten en andere belangstellenden. Brochures en richtlijnen zijn gratis te downloaden via de website, of tegen drukkosten te bestellen bij het NHC.
c. Ontwerpen en verspreiden van voorlichtingsmateriaal voor professionele hulpverleners (zoals artsen en verpleegkundigen). Onderdeel hiervan zijn o.a. de nieuwsbrief en de nieuwsitems op de website.
d. Het geven van inhoudelijke ondersteuning aan hulpverleners en patiënten met betrekking tot hepatitisspecifieke vragen. Dit gebeurt op macroniveau door deelname aan begeleidingscommissies en ondersteuning van werkgroepen en op microniveau met het beantwoorden van individuele vragen.
e. Organiseren van bijeenkomsten ter verspreiding en verbetering van de kennis omtrent hepatitis en ter bevordering van de communicatie en contacten tussen artsen, andere hulpverleners en patiënten. Onderdeel hiervan zijn de Landelijke Hepatitis Week, World Hepatitis Day, expertmeetings en medeorganiseren van symposia voor beleidsmakers, zoals het Clingendaelsymposium in 2007. World Hepatitis Day is op maandag 19 mei; de activiteiten zijn in voorbereiding.
f. Stimuleren van wetenschappelijk onderzoek, bijvoobeeld door problemen inzichtelijk te maken en aan te kaarten bij instellingen en overheden.

projecten Naast de structurele taken werkt het NHC ook aan eigen projecten en die van andere organisaties. Hieronder worden de projecten waar het NHC momenteel mee bezig is toegelicht. De projecten zijn vaak gericht op bepaalde doelgroepen: professionals, maar ook doelgroepen in de Nederlandse samenleving. Virale hepatitis wordt niet alleen als soa gezien, maar ook als beroepsrisico bij medewerkers in de gezondheidszorg en andere beroepen, en als ‘iatrogeen’ (door medisch handelen) overgebrachte besmetting. Voorlichting en preventie zijn belangrijke onderdelen van de projecten.

1. korte keten De korte keten is een ‘verwijzingsproject’. Het is een project van het NHC in samenwerking met GGD’en. Er is een verwijsrichtlijn gemaakt waarbij de GGD’en op basis van laboratoriumuitslagen een hepatitis-B-drager direct kan verwijzen naar een specialist. Met het project ‘Korte Keten’ wordt de implementatie van bovengenoemde richtlijn en bijbehorend beleid bij GGD’en gestimuleerd. Dit project streeft naar verbetering van de zorg rondom chronische hepatitis-B-patiënten. GGD’en nemen meer taken op zich in samenspraak met huisarts en specialist.
Chronische hepatitis-B-patiënten worden naar aanleiding van de (verplichte) melding uitgenodigd door de GGD voor bron- en contactonderzoek en voorlichting. Het Korte Keten project houdt in dat de GGD tevens, in overleg met huisarts en specialist, de cliënten zelf serologisch onderzoekt, contacten vaccineert en de chronische hepatitis-Bpatiënten direct doorverwijst met behulp van de verwijsrichtlijn. Die selecteert patiënten met actieve leverziekte op basis van HBeAgpositiviteit of verhoogde leverenzymen (ALAT). Bij een aantal GGD’en in het land wordt de verwijsrichtlijn reeds met succes toegepast.

2. hepatitis b en zwanger De zorg voor zwangere vrouwen met een chronische hepatitis-B-infectie kan beter. De huidige protocollen en richtlijnen die de betrokken zorgverleners gebruiken doen geen uitspraak over de zorg voor de zwangere, maar gaan vooral in op de zorg voor de pasgeborene. Een goede zaak, maar recente ontwikkelingen laten zien dat antivirale behandeling van de moeder tijdens de zwangerschap soms zinvol kan zijn om doorbraakinfecties bij de baby te voorkomen. Tevens blijkt dat het verwijstraject op diverse punten verbeterd kan worden. Dit verwijstraject moet goed verlopen, wil de zwangere ook daadwerkelijk een juiste evaluatie en eventueel behandeling krijgen. Het NHC wil deze lacune in de zorgverlening voor zwangeren met hepatitis B wegnemen en werkt daarin samen met vertegenwoordigers van de betrokken zorgverleners met als doel:
1. Zorgketen verbeteren De zorg voor de zwangere vrouw met hepatitis B dient verbeterd te worden door met name de zorgketen te stroomlijnen op het gebied van bloedafname en laboratoriumonderzoek, alsmede het verwijstraject.
2. Behandeling Bij een kleine groep zwangeren, met een hoge virusload (boven 108 IU/ml), raakt het kind ondanks de vaccinaties, toch geïnfecteerd met hepatitis B. Het verlagen van de virusload door antivirale behandeling heeft aangetoond dat deze infecties zo kunnen worden voorkomen.

3. prikaccidenten: verbetering van afhandeling en preventie door inzet veiligheidssystemen Prik-, spat-, bijt- en snijaccidenten vormen voor de verwonde een risico op besmetting met hepatitis B, C of hiv. Jaarlijks komen tienduizenden accidenten voor. Het NHC geeft ondersteuning bij het opzetten van Landelijke en Regionale Meldpunten Prikaccidenten, gebaseerd op het principe dat iedere verwonde recht heeft op een deskundige afhandeling en dat ieder prikaccident, waar ook in Nederland, op dezelfde manier wordt beoordeeld en afgehandeld. Binnen de gezondheidszorg kunnen preventieve maatregelen en veiligheidssystemen het aantal prikaccidenten verminderen. In de afgelopen jaren zijn systemen ontwikkeld waarmee de kans op een prikaccident aanzienlijk wordt verkleind, bijvoorbeeld stompe hechtnaalden, veilige injectienaalden, veiligheidsnaalden om een infuus in te brengen of veilige bloedafnamenaalden. Door middel van een kosten-batenanalyse wordt in kaart gebracht of het investeren in veilige systemen kosteneffectief is voor instellingen. Bovendien worden belemmerende factoren ten aanzien van de invoering van veiligheidssystemen en verhoging van het veiligheidsgevoel bij werknemers onderzocht.

4. vaccinatie beroepsgroepen ondersteuning Het NHC ondersteunt de vaccinatie van beroepsgroepen die een verhoogd risico op een hepatitis-B-infectie hebben. In de laatste jaren zijn projectmatig diverse brancheorganisaties ondersteund in hun preventie- en vaccinatiecampagnes. Het NHC ondersteunt tevens het ministerie van Justitie bij de vaccinatiecampagne voor justitiële medewerkers.

5. hepatitis-c-campagne Besmetting met hepatitis C vindt plaats door bloedbloedcontact. Er zijn in Nederland 15.000 tot 60.000 dragers van het hepatitis-C-virus (HCV), waarvan slechts 10.000 bekend zijn. HCVinfectie leidt in 80% tot een chronische infectie, met een langzaam progressief beloop met risico op het ontstaan van levercirrose en leverkanker. Door vroegtijdige behandeling kan een ernstige leverziekte voorkomen worden, mits geïnfecteerden worden opgespoord.

Hepatitis C wordt ook bij een kleine groep als soa gezien. Deze groep heeft zeer ruwe sextechnieken(fisting) waarbij er sprake is van bloedcontact. De betrokkenen hebben bovendien ook al een andere soa (hiv-infectie, LGV). Het NHC participeert samen met zeven andere organisaties in de hepatitis-C-campagne, die Nederlanders stimuleert na te gaan of ze tot de hepatitis-C-risicogroep behoren. Dit gebeurt onder andere via posters, websites en huisartsenvoorlichting. Penvoerder van de campagne is het NIGZ; het project is gestart in proefregio’s. Na evaluatie van de gegevens van de proef staat eind 2008 een landelijke invoering gepland.