De dilemma’s rondom het HPV-vaccin - ‘Baarmoederhalskanker is een ingrijpende ziekte’
Jolanda aan de Stegge - freelance journalist
- Met een vaccin kanker voorkomen is nieuw
- Door ons goede bevolkingsonderzoek lijkt in eerste instantie vaccinatie minder noodzakelijk
- Bij vaccinatie is het bereik veel groter
| In april adviseerde een Commissie van de Gezondheidsraad om meisjes van 12 jaar te vaccineren tegen hoogrisico humaan papillomavirussen. Hoogleraar oncologische gynaecologie Gemma Kenter, lid van de Commissie, over de voors en tegens.
 Gemma Kenter. Foto: Jan Carel Warffemius |
Jaarlijks wordt bij 650 vrouwen in Nederland baarmoederhalskanker vastgesteld en sterven gemiddeld 250 vrouwen aan deze ziekte. Hoogrisico humaan papillomavirussen (hrHPV) zijn de veroorzakers van onder meer baarmoederhalskanker. In 2006 werd het eerste vaccin tegen HPV, Gardasil, in Europa geregistreerd. Begin dit jaar werd ook een tweede vaccin, Cervarix, geregistreerd.
Gemma Kenter, hoogleraar oncologische gynaecologie aan het Leidsch Universitair Medisch Centrum (LUMC), maakt deel uit van de Commissie van de Gezondheidsraad die minister Klink positief adviseerde over de vaccinatie van meisjes tegen HPV. Kenter verricht onderzoek naar immunotherapie bij gynaecologische tumoren. Het LUMC vervult een voortrekkersfunctie bij dit onderzoek.
| jong en kwetsbaar ‘HPV is seksueel overdraagbaar, alleen ga je niet dood aan HPV maar aan de gevolgen van een HPV-infectie,’ zegt Kenter. ‘Hoe meer wisselende seksuele contacten, hoe groter het risico op een HPVinfectie. Dat risico neemt af voor wie consequent condooms gebruikt, hoewel ook die niet voor honderd procent beschermen. Ook geldt: hoe jonger het eerste seksuele contact, hoe meer risico op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker. Dat heeft te maken met de kwetsbaarheid van de cellen van de baarmoedermond bij jonge meisjes. En met jong bedoelen we jonger dan zestien jaar.’
dilemma’s De minister kreeg een positief advies van de Gezondheidsraad, maar op welke dilemma’s stuitte de Commissie? ‘De belangrijkste dilemma’s waren de veiligheid van het HPV-vaccin, tegen welke types het vaccin precies beschermt, hoe lang het vaccin iemand beschermt en de kosten van het vaccinatieprogramma naast het al bestaande bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.’
De Commissie stond langdurig stil bij het verkrijgen van informatie over de veiligheid van het HPV-vaccin. Daarbij zijn de resultaten van grote studies van de industrie grondig bekeken. Daaruit blijkt het vaccin veilig te zijn en nauwelijks bijwerkingen te kennen. Er wordt al langdurig gevaccineerd met vergelijkbare middelen tegen andere ziektes. Ook daarvan is niet gebleken dat er schadelijke gevolgen uit voortkomen. Maar voorzichtigheid is geboden: het HPV-vaccin is betrekkelijk nieuw. Er kan niet worden gegarandeerd dat er geen schadelijke bijwerkingen uit dit vaccin zouden kunnen voortvloeien, al lijkt de kans daarop uiterst gering. Een ander dilemma was de kostenbatenanalyse. Er wordt in Nederland al veel geld gestoken in het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Om de vijf jaar krijgen vrouwen van dertig tot zestig jaar een oproep om een uitstrijkje te laten maken. Behalve Nederland kennen uitsluitend Finland en Engeland een dergelijk goed georganiseerd screeningsprogramma. Dat allerlei westerse landen meisjes vanaf twaalf jaar tegen HPV vaccineren hangt samen met het feit dat men daar geen bevolkingsonderzoek tegen baarmoederhalskanker kent. Kenter: ‘Vanwege ons goede bevolkingsonderzoek lijkt de reden om in Nederland over te gaan op HPV-vaccinatie minder noodzakelijk.’
bevolkingsonderzoek voorlopig voortzetten Wanneer de politiek instemt met opname van de HPV-vaccinatie in het RPV, zal het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker nog zeker twintig jaar moeten worden gehandhaafd, want de eerste effecten van de vaccinatie treden dan pas in. De HPV-vaccinatie kost jaarlijks 40 miljoen euro. In het begin komt daar een extra investering bovenop van 160 miljoen euro voor oudere meisjes en jonge vrouwen die ook willen worden ingeënt tegen HPV. Kenter erkent dat de kosten van zowel de HPV-vaccinatie als het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker naast elkaar erg hoog zijn. Ze pleit ervoor om met de farmaceutische industrie te onderhandelen over de kosten van de vaccinatie.
Wordt met deze vaccinatie het leven niet erg gemedicaliseerd? Er wordt een vorm van kanker voorkomen waar iemand misschien nooit last van krijgt. ‘Dat geldt voor het totale vaccinatiepakket. Vaccinaties hebben altijd veel bijgedragen aan de gezondheid van de bevolking. Bovendien heb je als overheid de taak om de gezondheid van diegene die jij vertegenwoordigt zo goed mogelijk te beschermen.’ bevolkingsonderzoek: twintig procent gemist Bijna tachtig procent van de vrouwen laat zich testen na een oproep voor het bevolkingsonderzoek. Juist bij de twintig procent vrouwen die niet deelnemen aan het bevolkingsonderzoek worden jaarlijks 300 gevallen van baarmoederhalskanker gediagnosticeerd. Kenter: ‘Sommige vrouwen raken de oproep kwijt, zijn bang voor het onderzoek, durven zich niet te laten onderzoeken, zien erg op tegen een uitstrijkje of voor de uitslag. Als je overgaat tot vaccinatie bereik je iedereen. Daarom beschouw ik vaccineren als een vorm van primaire preventie die geen onderscheid maakt tussen vrouwen die wel of niet naar de dokter gaan om zich te laten screenen.’
zelf uitstrijkje maken Veel vrouwen die baarmoederhalskanker krijgen hebben zich niet laten onderzoeken. In de praktijk blijkt het erg lastig om juist die laatste twintig procent vrouwen te bereiken. Om de drempel zo laag mogelijk te maken wordt onderzocht hoe groot de respons is wanneer vrouwen zelf een uitstrijkje kunnen maken om dat vervolgens op te sturen naar een laboratorium. Uit een recente studie onder 48.000 vrouwen die eerst niet deelnamen aan het bevolkingsonderzoek blijkt dat 30 procent van hen wel een uitstrijkje maakt als zij dat zelf kunnen doen.
meer dan alleen baarmoederhalskanker Kenter: ‘Er zijn andere vormen van kanker die vaker voorkomen, maar daar hebben wij geen vaccin tegen. Het gaat trouwens niet alleen om de 650 vrouwen bij wie jaarlijks baarmoederhalskanker wordt geconstateerd. En ook niet alleen om de 250 vrouwen die er jaarlijks aan sterven. Het gaat ook nog eens om de tweehonderd vrouwen bij wie jaarlijks kanker aan de schaamlippen wordt vastgesteld. Bovendien worden elk jaar 13.000 vrouwen behandeld voor een voorstadium van kanker, veroorzaakt door HPV. Door de vaccinatie zouden ook daar sterke reducties kunnen plaatsvinden.’
gevaccineerden minder afhankelijk Met het HPV-vaccin hebben we voor het eerst iets in handen waarmee we een vorm van kanker kunnen voorkomen, zegt ze. ‘Dat is nieuw. Vrouwen zijn niet langer afhankelijk van de vraag of hun mannelijke partners condooms willen gebruiken en ze zijn minder afhankelijk van het bevolkingsonderzoek. Met dit vaccin kun je baarmoederhalskanker vóór zijn, dat lijkt mij de belangrijkste reden. Baarmoederhalskanker is een ongelooflijk ingrijpende ziekte. Als het je al lukt behandeld te worden, dan nog heeft het veel gevolgen. Bijna alle vrouwen worden onvruchtbaar door de operatie en/ of bestraling. Eenderde van de vrouwen die een operatie heeft ondergaan heeft daarna geen interessant seksleven meer. Het zou geweldig zijn als we het verdriet bij de vrouwen zelf, maar ook bij hun naasten, kunnen terugdringen. Dus zorg ervoor dat meisjes die prikken krijgen.’ Naar verwachting zal na invoering van de HPV-vaccinatie het aantal nieuwe gevallen van baarmoederhalskanker dalen van 700 naar 300 per jaar. Het jaarlijkse aantal sterfgevallen zal naar schatting teruglopen van 250 naar 100. Het aantal afwijkende uitstrijkjes zal halveren, want niet alle uitstrijkjes hebben betrekking op HPV 16/18. Er is nog twintig jaar vervolgstudie nodig om te bewijzen dat er door vaccinatie met HPV minder baarmoederhalskanker zal voorkomen. |
|
Mate van bescherming De vaccins Gardasil en Cervarix beschermen tegen 70 tot 80 procent van de HPVinfecties die worden veroorzaakt door de HPV-types 16 en 18. Het vaccin Gardasil biedt ook nog bescherming tegen de HPV-types 6 en 11, die genitale wratten verzoorzaken. Het is nog onduidelijk of de vaccins ook tegen de overige HPV-types bescherming bieden, al laten studies op dit vlak gunstige resultaten zien.
Duur van bescherming Onbekend is hoe lang de vaccins iemand beschermen tegen HPV. De studies tot nog toe hebben een follow up van bijna zes jaar. Die tonen aan dat het niveau van antilichamen tegen HPV al die tijd hoog blijft. Men verwacht dat dit niveau ook daarna nog een aantal jaren hoog zal blijven. Voorlopig blijft dat onderwerp van studie, maar het zou kunnen dat er na tien jaar eventueel een herhalingsvaccinatie moet volgen. | |
top
|
| zoeken |
|
|
| SOAIDS Magazine |
|
|
| inhoudsopgave |
|
|
|