De rol van de MI-coaches

Ralph Spijker; Programmamedewerker Intermediairs Soa Aids Nederland

Angelita Casanovas; Kwaliteitsfunctionaris soa-polikliniek GGD Amsterdam

Kees de Jong; Sociaal-Verpleegkundige GGD Amsterdam

Maria Mergelsberg; Sociaal-Verpleegkundige, GGD Zuid Limburg

Trynke Hoekstra; Sociaal-Verpleegkundige, Hulpverleningsdienst Groningen

Kristin Heegstra; Sociaal-Verpleegkundige, Hulpverleningsdienst Groningen

Zie ook: Praktijk van counseling
met motiverende gespreksvoering >>

In 2007 heeft Soa Aids Nederland een landelijke inventarisatie gehouden onder sociaal-verpleegkundigen binnen de soa- en hiv-bestrijding. Hieruit kwam een duidelijke behoefte naar voren aan ondersteuning bij counseling volgens motiverende gespreksvoering, ook wel motivational interviewing of MI genoemd. Voor deze ondersteuning zijn in de meeste verzorgingsregio’s één of twee sociaal-verpleegkundigen en een arts getraind voor de rol van MI-coach.

Iedere regio vult op basis van behoeften, situationele context en middelen zelf in op welke wijze de rol van de MI-coach tot stand wordt gebracht. Diens rol is zeer belangrijk voor de implementatie en adoptie van counseling volgens motiverende gespreksvoering in de dagelijkse praktijk van de soa-bestrijding. De MI-coach verbindt hiermee de theoretische onderdelen waaruit counseling met motiverende gespreksvoering is opgebouwd en de beroepspraktijk en draagt in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van de counseling binnen de soa-bestrijding (competentieprofiel MI-coaches, 2011).

Soa Aids Nederland faciliteert regionale soa-centra en lokale GGD’en door een meerdaagse training aan te bieden voor nieuwe MI-coaches. Daarnaast worden en jaarlijks twee trainingsdagen georganiseerd voor MI-coaches. In nauwe samenwerking met de MI-coaches en trainers in motiverende gespreksvoering zijn tools ontwikkeld om de inhoudelijke rol van de MI-coaches te ondersteunen en kwaliteit te borgen. Dit zijn onder andere een competentieprofiel voor MI-coaches, een document met vele werkvormen voor training en coaching, gericht op de context van de soa-bestrijding, werkvormen passend bij de dvd Motiverende Gespreksvoering in Beeld en het ‘Huis van motiverende gespreksvoering’.

De MI-coaches geven op verschillende manieren vorm en inhoud aan de invulling van hun rol. In dit artikel beschrijven vijf MI-coaches hun praktijk van coaching binnen drie verschillende regio’s.

Maria Mergelsberg, MI-coach GGD Zuid Limburg Zuid:

GGD Zuid Limburg Zuid bestaat uit drie verschillende locaties met een spreekuur seksuele gezondheid. Deze locaties zijn Heerlen (hoofdvestiging), Geleen en Maastricht. Per jaar worden gemiddeld 6.000 cliënten gezien met soa-gerelateerde klachten of vragen en 1.200 cliënten met een sense-vraag. Het team bestaat uit twaalf sociaal-verpleegkundigen, drie doktersassistenten, twee artsen en een arts –seksuoloog.

In 2007 ben ik gestart met de toen driedaagse training voor MI-coaches. De meeste van mijn collega sociaal-verpleegkundigen hadden inmiddels de training counselen op maat met het Soaaids Gespreksmodel gevolgd. Ik vond destijds, en nu nog steeds, dat counseling volgens motiverende gespreksvoering een goede gespreksmethode is om cliënten te motiveren om veilig te vrijen en/of partners te waarschuwen bij soa’s. De afgelopen jaren is het team in omvang gegroeid. Waar de counseling eerder voornamelijk op de soa- en hiv-bestrijding was gericht, is het nu onderdeel geworden van een breder pakket voor het bevorderen van seksuele gezondheid.

Er zijn nieuwe collega’s aangesteld, scholingen gevolgd, herzieningen van werkafspraken gekomen, planningen aangepast en PR-activiteiten uitgerold. Mijn rol van MI-coach uitte zich in het blijven agenderen van counseling volgens motiverende gespreksvoering binnen het team en de organisatie. Ik vind het belangrijk om binnen alle ontwikkelingen aan te sluiten bij een counselingsmethodiek, die aansluit bij de behoeften van de cliënten en waarmee al gewerkt wordt. Bij mijn collega’s groeide het besef dat kwalitatief goede counseling belangrijk is. Hieruit kwamen ook gerichte vragen voort over counseling ten aanzien van bepaalde problematiek en het ondersteunen van cliënten.

Ik krijg bijvoorbeeld vragen op welke wijze om te gaan met weerstanden in het counselingsgesprek, als er bepaalde vragen worden gesteld aan cliënten. Hier ga ik met mijn collega’s een gesprek over aan. Daarnaast kijk ik af en toe mee met consulten van mijn collega’s als zij daar behoefte aan hebben. Ik geef vervolgens feedback op de counseling.

Inmiddels zijn alle collega’s dit jaar getraind in counseling volgens motiverende gespreksvoering. Mijn indruk is dat mijn rol heeft bijgedragen aan bewustwording van mijn collega sociaal-verpleegkundigen over de professionele rol die elke dag aangenomen wordt. Het leren reflecteren op de beroepspraktijk is daarbij van belang.

De volgende stap voor ons team is dat de counseling nog beter ingebed wordt als werkwijze. Binnen het team willen we ook afspraken maken dat iedereen een aantal keren per jaar een consult gericht meekijkt met een collega. Hiervan kunnen we allemaal leren. Mijn rol als MI-coach zit erop. We zijn nu vier jaar verder sinds ik begon . Er is veel gebeurd in de afgelopen jaren. Voor mij is duidelijk geworden dat veranderen niet binnen één dag lukt. Het fundament is gelegd en ik draag het stokje over aan mijn collega sociaal-verpleegkundige.

Trynke Hoekstra en Kristin Heegstra, MI-coaches Soa-centrum Noord Nederland:

De provincies Fryslân, Groningen en Drenthe werken binnen de soa-bestrijding samen als één regio onder de naam Soa-centrum Noord Nederland. Binnen dit centrum zijn zeventien sociaal-verpleegkundigen werkzaam, die allemaal getraind zijn in motiverende gespreksvoering. Ook een arts en een preventiemedewerker hebben deze driedaagse training gevolgd. Sommige teamleden zijn een aantal jaren geleden getraind, anderen volgden de training vorig jaar. Desondanks staat bij iedereen MI nog goed op de voorgrond.

Het soa-centrum Noord Nederland heeft drie getrainde MI-coaches. Dankzij onze rol als MI-coach wordt in het Noorden de counseling met motiverende gespreksvoering ‘levend’ gehouden. We richten ons op het verder ontwikkelen van de counselingsvaardigheden binnen het team. De activiteiten die wij ontplooien zijn zowel gericht op het hele team als op de individuele collega.

Eénmaal per jaar organiseren we een gezamenlijke scholingsdag, waarbij de counselingsvaardigheden getraind worden. Daarvoor wordt een programma ontwikkeld dat is afgestemd op de behoeften van de deelnemers. Deze training voeren we samen met een externe trainer uit. Vier keer per jaar is er een gezamenlijk overleg tussen alle medewerkers van het Soa-centrum. Door motiverende gespreksvoering als vast punt op de agenda te zetten, hebben wij de mogelijkheid aandacht te vragen voor het onderwerp. Meestal doen we dit op speelse wijze door middel van een oefening. Iedere maand sturen we via de mail een ‘Tip van de maand’ naar alle collega’s. Het betreft een kennisvraag over motiverende gesprekvoering, met als doel iedereen scherp te houden op de counselingmethodiek.

Elke collega is gekoppeld aan een MI-coach. Minimaal één keer per jaar maken we een individuele afspraak met collega’s om de individuele behoefte aan coaching vast te stellen. Daarbij bespreken we ook op welke wijze het gestelde doel behaald kan worden en de rol die wij daarin kunnen spelen. Afhankelijk van de behoefte, kunnen er meerdere individuele contactmomenten worden afgesproken. Individuele coaching vindt onder andere plaats door middel van het meekijken met elkaar tijdens soa-consulten, het spelen van rollenspellen, casuïstiekbesprekingen en het gezamenlijk kijken naar de dvd ‘Motiverende gespreksvoering in Beeld’.

Counseling volgens motiverende gespreksvoering leeft sterk in het Noorden. Onze ervaring is dat ieder teamlid afzonderlijk bewust is, maar ook dat we samen bewust zijn, van het belang van goede counseling en de invloed van de gespreksvaardigheden op het contact met de cliënten. Het valt ons op dat collega’s ook op niet geplande coachingsmomenten bezig zijn met motiverende gespreksvoering. Tijdens intervisies en overleggen bijvoorbeeld komt MI met regelmaat aan bod. Op speelse en humorvolle wijze valt bijna dagelijks wel een keer het woord MI of gedragsverandering.

Om de huidige aandacht die er binnen ons team is voor MI te continueren, willen we graag een aantal ‘buddy-coaches’ trainen. Dit zijn enthousiaste collega’s die zich voor MI willen inzetten en taken van de MI-coach kunnen overnemen. Hiermee willen we bereiken dat MI structureel blijft ingebed in de werkwijze en niet afhankelijk is van individuele personen.

Angelita Casanovas en Kees de Jong, MI-coaches GGD Amsterdam:

Pioniers in MI coachen

Op de GGD-soa polikliniek waar jaarlijks 28.000 consulten worden verricht, werken 25 sociaal- verpleegkundigen.

De resultaten van het onderzoek naar Effectieve Test Counseling (T. Heijman e.a., 2007) hebben er toe geleid dat MI werd omarmd. Het management ondersteunt ons om MI te implementeren en de kwaliteit te waarborgen binnen de polikliniek. Bij de boodschap die wij willen uitdragen voor welke doelgroep en met welke methode past MI als een huis. MI-gesprekken worden afgestemd op de cliënt: ambivalentie over seks en risico wordt onderzocht en het gedrag wordt beïnvloed richting veilig vrijen.

‘Vanaf 2004 zijn wij betrokken bij de training, de implementatie, de borging en de vertaalslag van een theoretisch model naar de praktijk. We zien onszelf dan ook als de pioniers van de MI-coach. We werken samen met Soa Aids Nederland om “het huis van MI” en het competentieprofiel van de coach te ontwikkelen. Op afdelingsniveau “besmetten” we medewerkers en elkaar door continue scholing, training en (nieuwe) kennis en vaardigheden bij te houden en over te dragen. Dat doen we als volgt:

Wij lopen consulten met collega’s mee. We kijken naar de uitvoering van het totale consult: de gespreksvoering, de uitvoering van voorbehouden handelingen, hygiëneregels en het hanteren van het protocol van de polikliniek. Wij coachen vanuit de hoofdprincipes van MI en letten dus op meer dan alleen de gesprekstechnieken (open vragen, reflecteren, bevestigen en samenvatten).
Wij verzorgen korte mails waarin we aan het team een MI-onderwerp belichten, regelen dat nieuwe medewerkers naar de MI-cursus gaan en materiaal als boeken en dvd’s over MI kunnen bij ons geleend worden. Verder geven wij één a twee keer per jaar een korte training over een actueel onderwerp.

Het lukt ons nu goed om MI op de agenda te houden binnen ons team.
Voor de toekomst zouden wij graag zien dat het aantal coaches in de regio Noord Holland Flevoland uitgebreid gaat worden. Zodat je regionale trainingen kunt organiseren en gebruik kunt maken van elkaars ervaring en expertise.’

Zie ook: Praktijk van counseling
met motiverende gespreksvoering >>

• Heijman, T., Kuyper, L., Feijter, E. de, & Fennema, H. (2007). Project ETC. Doelmatige en effectieve counseling in de SOA zorg met behulp van cliënt profielen 2004-2006. Amsterdam: GGD Amsterdam.
• Soa Aids Nederland. 2011. Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding. Amsterdam: Soa Aids Nederland.