Filippo Zimbile, Programmaleider publieksvoorlichting Soa Aids Nederland

Harder, het moet vooral veel harder van de jongeren zelf. Laat het maar eens goed zien, wat voor een ellende soa aanrichten aan piemels en schaamlippen. Als ze dat nou eens in een campagne tonen dan zouden jongeren zich wel een tweede keer bedenken voordat ze zonder condoom zouden vrijen. Als bewijs voor deze succesvolle aanpak wordt meestal een oude vuurwerkcampagne van SIRE aangevoerd, waarin lichamelijk letsel duidelijk in beeld werd gebracht.

De Vrij Veilig Campagne is altijd terughoudend geweest met het gebruik van beeldmateriaal van soa. Niet alleen omdat wetenschappers en onderzoekers op het terrein van de risicocommunicatie en gezondheidsvoorlichting waarschuwen voor de negatieve en averechtse effecten van harde campagnes met shockerende beelden. Een andere reden is dat verschillende soa geen of pas op langere termijn klachten veroorzaken. Aandacht voor symptomen en klachten werkt mogelijk het misverstand in de hand dat als je geen klachten hebt, je ook geen soa hebt. Deze misplaatste veronderstelling zou risicogedrag kunnen bevorderen.
Geen aandacht besteden aan klachten en symptomen van soa heeft echter ook een keerzijde. Inmiddels weet bijna 95% van de jongeren de correcte betekenis van het woord soa en heeft een ruime meerderheid een positieve houding ten aanzien van veilig vrijen en condoomgebruik. Maar de basis van deze overtuiging lijkt de afgelopen jaren wat minder stevig te worden. Voor een aanzienlijk aantal jongeren zijn de risico’s van onveilig seks en soa nog tamelijk abstract. Ja, tegen hiv en aids wil men zich graag beschermen, omdat hiv-infectie vaak nog als een dodelijke ziekte wordt gezien. Maar waarom zou je bang moeten zijn voor chlamydia, genitale wratten of gonorroe? Als er geen concreet antwoord op deze vraag volgt, dreigt de onverschilligheid ten aanzien van veilig vrijgedrag toe te nemen.
Ook voor het opsporen en het voorkomen van verdere verspreiding van soa is het aanbieden van toegankelijke informatie over symptomen en klachten van soa van belang. Immers, hoe eerder een soa wordt ontdekt des te geringer de kans op overdracht. Uit de meest recente meting (2004) van het monitoronderzoek rond de Vrij Veilig Campagne blijkt dat van de jongeren (15-35 jaar) die naar aanleiding van lichamelijke klachten een soa-test hebben ondergaan, meer dan 20% langer dan twee maanden last had, voordat professionele hulp werd gezocht. Omdat men niet aan een soa dacht of veronderstelde dat de klachten vanzelf wel weer over zouden gaan.*

Angstaanjagende voorlichting heeft averechtse effecten. Maar meer aandacht voor de ernst en klachten van soa lijkt nodig om de betrokkenheid bij veilig vrijen en het tijdig opsporen van soa te bevorderen. Op safesex.nl, de jongerenwebsite van Soa Aids Nederland, kunnen jongeren daarom naar ‘vieze plaatjes’ kijken en over symptomen lezen. Uiteraard vergezeld van het advies om in het geval van risicovolle contacten, bezorgdheid of bij twijfels, altijd (en zo snel mogelijk) contact op te nemen met de huisarts of GGD voor een onderzoek. In de voorlichting moet Soa Aids Nederland tegelijkertijd blijven benadrukken dat je van een soa soms niets merkt.

* Op dit ‘uitstelgedrag’ wordt uitgebreid ingegaan op pagina 20 van dit nummer.