John de Wit, sociaal-psycholoog

Internet is ‘hot’ onder beleidsmakers, preventiewerkers en onderzoekers die zich bezighouden met seks, soa en hiv. Vooral onder mannen die seks hebben met mannen gebeurt er in Nederland veel op het gebied van soa/hiv-preventie via het internet, zoals dit themanummer laat zien. En met reden. Internet biedt onderzoekers de mogelijkheid om in korte tijd en tegen relatief weinig kosten grote aantallen respondenten te werven. Anders dan vaak wordt gedacht zijn deze internetsteekproeven juist meer divers dan in meer traditioneel survey onderzoek.¹ Preventiewerkers kunnen via internet voorlichting op maat leveren aan voorheen ongekende aantallen mensen. Beleidsmakers zien dat internet en andere interactieve technologieën mogelijkheden bieden om de dienstverlening van overbelaste instellingen te verbeteren.²

Internet speelt momenteel een grote rol in de preventie van soa en hiv, vooral vanwege de mogelijke relatie tussen e-dating en seksueel risicogedrag. Het idee dat dating via het internet gerelateerd is aan risicogedrag is voor een deel terug te voeren op de opkomst van en uitgebreide aandacht voor ‘barebacking’, het bewust zoeken van onbeschermde seks, met name door hiv-positieve homomannen en vooral via internet.³ Bovendien traceerde een tot de verbeelding sprekend onderzoek een uitbraak van syfilis naar een specifieke chatroom.⁴ Sindsdien hebben verschillende onderzoeken laten zien dat mannen die seks hebben met mannen en sekspartners zoeken via het internet meer risicogedrag en eerdere soa rapporteren dan mannen die hun sekspartners niet (ook) via het internet zoeken.^5-7 Andere studies laten zien dat bezoekers van soa-poliklinieken die sekspartners online zoeken meer risico lopen dan bezoekers die dat niet doen.^8-10 Ook vrouwen en jongeren die online sekspartners zoeken blijken meer risico te lopen dan zij die dat niet doen, ^11,12 en aandacht wordt gevraagd voor mogelijk risico’s onder ouderen die hun partners zoeken via internet.¹³

Sommige onderzoekers zijn dan ook van mening dat er een duidelijk verband is tussen het zoeken van seks op het internet en seksueel risicogedrag, met name onder homoseksuele mannen.¹⁴ Zo eenvoudig blijken de zaken echter niet te liggen. De relatie tussen het online zoeken van sekspartners en risicogedrag onder mannen die seks hebben met mannen wordt lang niet altijd gevonden.^15-17 Nog belangrijker is dat, als er al een relatie gevonden wordt, niet duidelijk is waardoor dit verband veroorzaakt wordt. Slechts weinig onderzoekers maken expliciet dat er twee causale verklaringen zijn voor hun resultaten: het zoeken van seks via het internet kan risicogedrag bevorderen èn individuen die risicogedrag vertonen maken mogelijk meer gebruik van het Internet.⁵ Veelal lijkt te worden aangenomen dat het zoeken van sekspartners via internet risicogedrag bevordert. De weinige beschikbare gegevens suggereren echter juist dat mensen die het internet gebruiken om sekspartners te zoeken meer risico’s nemen. De vooralsnog enige studie die zich expliciet richtte op de vraag naar oorzakelijke verbanden liet wederom zien dat, onder mannen die seks hebben met mannen, het zoeken van sekspartners via internet gerelateerd is aan meer risiscogedrag. Mannen die sekspartners zochten via het internet bleken echter niet te verschillen in risicogedrag met hun online en offline partners.¹⁵ Risicogedrag lijkt dan ook minder te maken te hebben met het gebruik van internet als zodanig dan met andere kenmerken van de mannen die seks zoeken via internet.⁸ Chatters en andere e-daters zijn wellicht een minder speciale doelgroep voor hiv-preventie.¹⁸

Ondanks de discussie over oorzaak en gevolg die nog onvoldoende gevoerd is, blijft internet een niet meer weg te denken medium dat alleen maar belangrijker zal worden in de soa/hiv-preventie. Het is dan ook zaak online interventies te ontwikkelen die aansluiten bij centrale determinanten van gedrag, en gebruik maken van specifieke strategieën die de doelgroep accepteert. Dit themanummer biedt een overzicht van het innovatieve werk dat al gedaan is. Laat het een bron van inspiratie zijn voor een volgende generatie initiatieven, ook voor andere doelgroepen, die nog meer gebruik maakt van de mogelijkheden die internet biedt.

Referenties:

1. Ross, M.W., Tikkanen, R., & Månsson, S.A. (2000). Differences between Internet samples and conventional samples of men who have sex with men: Implications for research and HIV interventions. Social Science and Medicine, 51, 749-758.
2. Glasgow, R.E., Bull, S.S., Piette, J.D., & Steiner, J.F. (2004). Interactive behavior change technology. A partial solution to the competing demands of primary care. American Journal of Preventive Medicine, 27 (Suppl. 2), 80-87.
3. Halkitis, P.N., & Parsons, J.T. (2003). Intentional unsafe sex (barebacking) among HIV-positive gay men who seeks sexual partners on the Internet. AIDS Care, 15, 367-378.
4. Klausner, J.D., Wolf, W., Fischer-Ponce, L., Zolt, I., & Katz, M.H. (2000). Tracing a Syphilis outbreak through cyberspace. JAMA, 284, 447-449.
5. Elford, J., Bolding, G., & Sherr, L. (2001). Seeking sex on the Internet and sexual risk behaviour among gay men using London gyms. AIDS, 15, 1409-1415.
6. Benotsch, E.G., Kalichman, S., & Cage, M. (2002). Men who have met sex partners via the Internet: Prevalence, predictors, and implications for HIV prevention. Archives of Sexual Behavior, 31, 177-183.
7. Tikkanen, R., & Ross, M.W. (2003). Technological tearoom trade: Characteristics of Swedish men visiting gay Internet chat rooms. AIDS Education and Prevention, 15, 122-132.
8. Kalichman, S.C., Cherry, C., Cain, D., Hope, H., & Kalichman, H. (2005). Psychosocial and behavioral correlates of seeking sex partners on the Internet among HIV-positive men. Annals of Behavioral Medicine, 30, 243-250.
9. Kim, A.A., Kent, C., McFarland, W., & Klausner, J.D. (2001). Cruising the Internet highway. Journal of AIDS, 28, 89-93
10. Malu, M.K., Challenor, R., Theobald, N., & Barton, S.E. (2004). Seeking and engaging in Internet sex: A survey of patients attending genitourinary medicine clinics in Plymouth and in London. International Journal of STD and AIDS, 15, 843.
11. McFarlane, M., Kachur, R., Bull, S., & Rietmeijer, C. (2004). Women, the Internet and sexually transmitted infections. Journal of Women’s Health, 13, 689-694.
12. McFarlane, M., Bull, S.S., & Rietmeijer, C.A. (2002). Young adults on the Internet: Risk behaviors for sexually transmitted diseases and HIV. Journal of Adolescent Health, 31, 11-16.
13. Strombeck, R. Finding sex-partners on-line: A new high-risk practice among older adults? Journal of AIDS, 33 (Suppl. 2), 226-228.
14. McFarlane, M., Ross, M.W., & Elford, J. (2004). The Internet and HIV/STD prevention. AIDS Care, 16, 929-930.
15. Bolding, G., Davis, M., Sherr, L., & Elford, J. (2005). Gay men who look for sex on the Internet: Is there more HIV/STI risk with online partners? AIDS, 19, 961-968.
16. Hospers, H.J., Kok, G., Harterink, P, & De Zwart, O. (2005). A new meeting place: Chatting on the Internet, e-dating and sexual risk behaviour among Dutch men who have sex with men. AIDS, 19, 1097-1101.
17. Mettey, A., Crosby, R., DiClemente, R.J., & Holtgrave, D.R. (2006). Associations between Internet sex seeking and STI associated risk behaviours among men who have sex with men. Sexually Transmitted Infections, 79, 466-468.
18. Hospers, H.J., Harterink, P., Van en Hoek, K., & Veenstra, J. (2002). Chatters on the Internet: A special target group for HIV-prevention. AIDS Care, 14, 539-544.