Jan van Bergen - hoofdredacteur Soa Aids Magazine, programmaleider Intermediairs Soa Aids Nederland

Met de veelzeggende titel: ‘changing the paradigm for hiv-testing – the end of exceptionalism’ werd onlangs in het New England Journal of medicine uiteengezet waarom men in de VS veel actiever wil gaan testen op hiv.¹ Gefrustreerd door het feit dat daar naar schatting een kwart van de mensen met hiv de eigen hiv-status niet kent, werd besloten om de hiv-test routinematig aan te bieden aan alle 13-64-jarigen die in contact komen met de gezondheids-zorg. Geen koppeling meer aan risicoprofiel, geen ‘moeilijke’ vragen meer over seksueel (risico-)gedrag: gewoon testen…

Redenen om actiever te testen zijn er dan ook. Vanuit individueel gezondheidsperspectief betekent het tijdig weten van je hiv-status een (statistisch) betere levens-prognose. Met name mensen uit etnische minderheden komen nogal eens te laat in de zorg terecht en worden pas getest in de symptomatische fase (of met aids). Dan is er het voordeel van tijdig testen voor de volksgezondheid: mensen die bekend zijn met hun hiv-status vrijen aanzienlijk veiliger dan mensen met hiv die hun status niet weten. Als er onbeschermd contact is, is dat vaker met andere hiv-positieven (serosorting). In een meta-analyse bleek de kans op onveilige ano-genitale seks met een hiv-negatieve partner 68% lager indien de sero-status bekend is dan bij personen die hun positieve hiv-status niet kenden.² Ook maakt behandeling met hiv-medicatie de ‘viral load’ (en daarmee de kans op transmissie) lager. De CDC berekende dat hierdoor het overgrote deel van de nieuwe hiv-infecties ontstaat vanuit de groep personen (in de VS maar een kwart van de geschatte totale populatie van men-sen met hiv) die niet bekend zijn met hun hiv-status.³ In Nederland kent naar schatting 35% (6.500 van de geschtte 18.500) van de mensen met hiv de eigen hiv-status niet.
Redenen genoeg om ook hier voortvarender aan de slag te gaan. Dat gebeurt dan ook, bijvoorbeeld door Schorer met test-campagnes voor homomannen; nieuwe richtlijnen voor intermediairs en adviezen om in bepaalde settings (zoals soa-centra) of voor bepaalde groepen (bijvoorbeeld homomannen die bij hun huisarts komen) ‘routine-matiger’ op hiv te testen.⁴ Dat betekent bijvoorbeeld dat de huisarts pro-actief navraagt of de jaarlijkse hiv-test bij een seksueel actieve homoseksuele man al verricht is, ook al komt deze persoon toevallig met een verstuikte enkel op het spreekuur; wellicht in de praktijk voor sommigen een brug te ver. Niettemin pleit ook de WHO in haar nieuwe richtlijn (mei 2007) voor actiever testen door hulpverleners: universeel testen in gebieden met een gegeneraliseerde epidemie, zoals Afrika ten zuiden van de Sahara, waar 80% van de mensen met hiv zijn hiv-status niet kent; selectief en laagdrempelig testen in landen zoals Nederland met een geconcentreerde hiv-epidemie waar hiv vooral in bepaalde doelgroepen voorkomt. Zeker dient gewaakt te worden voor de randvoorwaarden: informatie voor de test en goede counseling erna, geen dwang, drang of criminalisatie; stigma-preventie en borgen van ketenzorg voor opvang en behandeling.⁵

Zijn we er dan? Er zijn vele barrières voor testen. Hiv-sneltesten zijn een aantal jaren geleden succesvol ingevoerd, bijvoorbeeld door Checkpoint, om één belangrijke te slechten: het lang moeten wachten op de testuitslag. In dit nummer rapporteren zij over hun ervaringen met de hiv-speekseltest. Is thuistesten een optie? De Lancet opperde onlangs dat de ban van hiv-thuis-testen af moet, willen we actiever testen echt serieus nemen en de autonomie van de patiënt ook daadwerkelijk respecteren.⁶ Bij thuistesten vallen echter kanttekeningen te plaatsen, getuige het artikel van Peerbooms in dit nummer. De gevoeligheid van de Clearview Chlamydia Test blijkt bijvoorbeeld maar tussen de 30-50% te zijn.⁷
Soa Aids Nederland ziet dan ook maar een beperkte rol weggelegd voor thuistesten, vanwege knelpunten bij indicatiestelling, counseling, kwaliteit van de testen en het ontbreken van de mogelijkheid van geïntegreerd testen ook op andere soa.⁸

Actiever testen is een belangrijke strategie. Maar uiteindelijk is het zetten van een kruisje op een laboratoriumformulier nog het gemakkelijkste. Beweging krijgen in wat mensen leidt bij hun keuzes voor seksuele gezondheid is wat telt, getuige ook de vele re-infecties. Voor hulpverleners geldt dan ook het ABC van de soa-bestrijding: actief testen, goede behandeling en effectieve counseling! Laten we met de focus op testen vooral niet de counseling overboord gooien!

Referenties

1. Bayer R, Fairchield AL. Changing the paradigm for HIV testing – the end of exceptionalism.
   N Engl J Med 2006;335:647-9.
2. Marks G, Crepaz N, Senterfitt JW, Janssen RS. Meta-analysis of high-risk sexual behavior in persons aware and unaware they are infected with HIV in the United States: implications for HIV prevention programs. J Acquir Immune Defic. Syndr. 2005 Aug 1;39(4):446-53. 
3. Marks G, Crepaz N, Janssen RS. Estimating sexual transmission of HIV from persons aware and unaware that they are infected with the virus in the USA. AIDS. 2006; 20:1447-50. [PMID: 16791020]. 
4. Soa Aids Nederland 2007: Aanscherping actief hiv testbeleid onder doelgroepen wenselijk. www.soaaids-professionals.nl/documenten/actieftesten2007.pdf
5. www.who.int/mediacentre/news/releases/2007/pr24/en/index.html 
6. Frith L . HIV self testing: a time to revise current policy. Lancet 2007;369:243-4. 
7. Pin YP, Peeling RW Chen xs et al. Clinic based evaluation of the Clearview Chlamydia. Sex Transm Infections dec 2006 supp v33-38. 
8. Soa Aids Nederland 2006: Een zelftest thuis, snel een vluggertje tussendoor? http://www.soaaids-professionals.nl/documenten/thuistesten_memo.pdf